NASA’nın 2022’nin sonlarında duyurduğu Çift Asteroid Yönlendirme Testi (DART), Dünya’yı tehdit edebilecek gök cisimlerine karşı potansiyel bir savunma sistemi olarak tarihe geçmişti. Küçük bir uzay aracı, Didymos isimli asteroidin uydusu Dimorphos’a saatte yaklaşık 22 bin 500 kilometre süratle çarparak onu yörüngesinden saptırmıştı. Bu, insanlık ismine bir birinciydi.
Ancak ortadan geçen üç yılda, çarpmanın tesirlerine dair yeni datalar beklenmedik sonuçları ortaya çıkardı.
UZAYA SAVRULAN MODÜLLER YENİ BİR DİNAMİK
Geçen hafta Planetary Science Journal mecmuasında yayımlanan araştırmaya nazaran, Maryland Üniversitesi liderliğindeki bir astronom takımı, çarpmanın yalnızca asteroidi saptırmakla kalmayıp büyük ölçüde kaya modülünü uzaya savurduğunu belirledi. Bu kaya kesimlerinin kimilerinin, çarpan uzay aracının taşıdığı gücün üç katından fazlasına sahip olduğu tespit edildi.
Araştırmanın başyazarı ve Maryland Üniversitesi’nden araştırmacı Tony Farnham, “Bir asteroidi yörüngesinden çıkarmayı başardık. DART’ın direkt tesiri bu değişimi sağladı, lakin savrulan kayalar da neredeyse tıpkı büyüklükte ek bir itki oluşturdu” dedi.
Farnham, bu durumun gezegeni müdafaa vazifelerinde dikkate alınması gereken yeni fizikî dinamikler yarattığını söylüyor.
İtalyan Uzay Ajansı tarafından geliştirilen ve çarpma sonrası bölgeyi gözlemlemek üzere konuşlandırılan LICIACube isimli küçük bir uzay aracı sayesinde bilim insanları, Dimorphos’tan savrulan 104 kaya kesimini takip etmeyi başardı. Bu kesimlerin çapları 20 santimetreden 3,6 metreye kadar değişiyordu. Lakin araştırmacılar bu kayaların uzaya rastgele dağılmadığını fark etti.
Farnham bu müşahedesi, “Kaya kesimlerinin uzayda rastgele dağılmadığını gördük. İki besbelli küme halinde toplanmışlardı ve öteki bölgelerde neredeyse hiç malzeme yoktu. Bu da burada şimdi anlayamadığımız bir şeyin tesirli olduğunu gösteriyor” diyerek açıkladı.
ÇARPIŞMADAN EVVEL NE OLDU?
Araştırmacılar, DART uzay aracının üzerindeki güneş panellerinin, çarpışmadan çabucak evvel Atabaque ve Bodhran isimli iki büyük kayaya çarpmış olabileceğini düşünüyor.
Maryland Üniversitesi’nden astronomi profesörü Jessica Sunshine, DART’ın yüzeyi iri kayalarla kaplı kaotik bir alana çarptığını, bunun da savrulan gerecin ipliksi ve dağınık bir yapı kazanmasına yol açtığını belirtti.
Avrupa Uzay Ajansı’nın 2026’da ulaşması planlanan Hera misyonu sayesinde, Dimorphos ve etrafının durumu bir defa daha direkt gözlemlenebilecek. Bu da bilim beşerlerine çok daha net bilgiler sunacak.
Sunshine, gelecekteki misal vazifelerin planlanmasında bu tıp ayrıntıların hayati kıymete sahip olduğunu vurguluyor:
“Eğer üzerimize gerçek gelen bir asteroidi makul bir ölçü saptırmamız gerekiyorsa, tüm bu ince detaylar son derece kritik hale geliyor. Bunu bir kozmik bilardo oyunu üzere düşünebilirsiniz. Şayet tüm değişkenleri hesaba katmazsak, topu deliğe sokamayabiliriz.”
