Fransa’daki Montpellier Üniversitesi’nde primatolog olan Elise Huchard, AFP’ye yaptığı açıklamada, “Uzun vakittir bu mevzuyu büsbütün ikili bir bakış açısıyla ele alıyorduk: Bir çeşit ya erkek hükümran olur ya da dişi hükümran ve bu özellik değişmez diye düşünüyorduk. Halbuki yeni çalışmalar bunun çok daha karmaşık olduğunu gösteriyor” dedi.
5 YILDA 121 CİNS İNCELENMİŞ
Fransız-Alman bir grup, literatürdeki 121 primat çeşidine ilişkin 253 popülasyondan erkek-dişi etkileşimlerine dair bilgileri inceledi. Araştırmada tehdit, saldırganlık yahut itaatkar davranışlar üzere hiyerarşik ipuçları değerlendirildi.
Sonuçlar, erkekler ve dişiler ortasındaki müsabakaların sanılandan daha sık yaşandığını ortaya koydu. Ortalama olarak, bir küme içindeki etkileşimlerin yarısından fazlası iki farklı cinsiyet ortasında gerçekleşiyor.
Ancak erkeklerin dişiler üzerinde açık bir formda baskın olduğu popülasyon oranı yalnızca yüzde 17 çıktı. Bu kümeye insanın en yakın akrabaları sayılan şempanze ve babunlar da dahil. Buna karşılık, lemur ve bonobo üzere tiplerde ise dişilerin baskın olduğu durumlar yüzde 13’lük bir kesiti oluşturuyor. Geriye kalan yüzde 70’lik çoğunlukta ise baskınlık durumu sabit değil; hem erkekler hem dişiler öne çıkabiliyor.
FİZİKSEL GÜÇ VE ÜREME DENETİMİ ETKİLİ
Araştırmaya nazaran erkek baskınlığı genelde erkeklerin fizikî olarak daha iri ya da güçlü olduğu tiplerde ve yerde yaşayan primatlarda daha yaygın. Dişilerin ise üreme üzerindeki denetimi arttıkça egemenlik kurabildiği görülüyor. Örneğin babun dişilerinin çiftleşme periyodunda besbelli biçimde şişen cinsel organları erkekler tarafından sıkı formda korunuyor. Bonobo dişilerinde ise bu besbellilik az olduğundan erkekler ne vakit çiftleşebileceklerini kestiremiyor ve dişiler daha özgür davranabiliyor.
Ayrıca, dişiler ortası rekabetin yüksek olduğu ya da erkeklerin yavru bakımına katkı sağladığı çeşitlerde de dişi egemenliği daha sık görülüyor. Bu durum genelde tek eşli cinslerle ilişkili.
İNSANLAR NEREDE DURUYOR?
Huchard, elde edilen sonuçların direkt insanlara uyarlanamayacağını vurgulasa da, avcı-toplayıcı topluluklarda erkek ve bayan bağlantılarının tarım toplumlarına nazaran daha eşitlikçi olduğunu belirtti. Bu da insan tipinin baskınlığın sabit olmadığı kümeye dahil edilebileceğini gösteriyor.
