Geçtiğimiz hafta sonu İran’ın üç kıymetli nükleer tesisi –Fordo, Natanz ve İsfahan– vuruldu. ABD Başkanı Donald Trump tesislerin “yerle bir edildiğini” ileri sürdü.
Ancak İran’ın nükleer programını denetleyen BM kurumu Memleketler arası Atom Gücü Ajansı (UAEA), Fordo’daki hasarın boyutunun hala meçhul olduğunu bildirdi. Bir dağın içine gömülü olan Fordo, İran’ın en yüksek seviyede zenginleştirilmiş uranyumunun büyük kısmını üreten tesisti.
UAEA Başkanı Rafael Grossi, Fordo’daki santrifüjlerin muhtemelen önemli formda ziyan gördüğünü söyledi. Fakat İran’ın 9 tonluk zenginleştirilmiş uranyum stokunun –bunun 400 kilogramdan fazlası silah kalitesine yakın seviyede zenginleştirilmişti– yok olup olmadığı belirsizliğini koruyor.
“İZİNİ SÜRMEK YILLAR ALABİLİR”
Reuters, İran’ın nükleer programını denetleyen yetkililerle görüştü.
Yetkililere nazaran atak, İran’a uranyum stoklarını ortadan kaldırmak için kusursuz bir örtü sağlamış olabilir.
UAEA’nın eski başmüfettişi Olli Heinonen, ziyan görmüş binalardan materyal çıkarılması, isimli tahliller ve çevresel örnekleme üzere karmaşık süreçlerin gerektiğini söyleyerek, “Bazı gereçler erişilemez olabilir, enkaz altında dağılmış ya da bombalama sırasında kaybolmuş olabilir” diy4e konuştu.
KÜÇÜK BİR KISMININ KAYBOLMASI BİLE TEHDİT
UAEA’ya nazaran İran’ın yüzde 60 saflığa kadar zenginleştirilmiş 400 kg’dan fazla uranyumu, daha da zenginleştirilmesi halinde dokuz nükleer bomba üretmeye yetecek ölçüde.
Bunun yalnızca küçük bir kısmının bile kayıp olması Batılı güçler için önemli bir tehdit.
Grossi, İran’ın birinci taarruzun gerçekleştiği 13 Haziran’da nükleer ekipman ve materyallerini müdafaaya yönelik tedbirler aldığını bildirdiğini söyledi. Ayrıntı verilmese de bu açıklamanın kimi materyallerin taşındığına işaret ettiği düşünülüyor.
“SALDIRIYI EVVELDEN BİLİYOR GİBİYDİLER”
Batılı bir diplomat, Fordo’daki zenginleştirilmiş uranyumun büyük kısmının taarruzdan günler evvel taşınmış üzere göründüğünü vurgulayarak, “sanki saldırıyı evvelce biliyorlarmış gibi” dedi.
Fordo etrafında taarruz öncesi uydu manzaralarına yansıyan kamyonlar da uranyumun öbür yere taşındığına dair kuşkuları artırdı. Ancak ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth bu mevzuda istihbarat olmadığını söyledi.
YENİ VE BİLİNMEYEN BİR TESİS OLABİLİR
UAEA ise İran’ın ajansa bildirmediği yerlerde ek santrifüjleri depoladığını belirtiyor. Bu, yeni ya da saklı bir zenginleştirme tesisi kurulması ihtimalini doğuruyor.
Ajans, İsrail’in hava atakları başladığından beri İran’da kontrol yapamadı.
Grossi, bombalanan tesislerdeki şartların tehlikeli olduğunu, buralarda çalışmanın vakit alabileceğini söyleyerek, “Enkaz var, patlamamış mühimmat olabilir.” dedi.
