SNR 0509-67.5 ismiyle kataloglanan bu kalıntı, Dünya’dan yaklaşık 160 bin ışık yılı uzaklıkta bulunuyor ve 23 ışık yılı genişliğinde dev bir ışıldayan küre biçiminde uzayda süzülüyor. Bu keşif, yıldızların ömür döngüsüne dair bilinenleri sarsacak tipten: Astronomlar birinci sefer bir yıldızın çift patlama yaşadığına dair direkt ispat buldu.
BEKLENEN HUDUDA ULAŞMADAN YOK OLDU
Patlayan yıldız bir vakitler, kütlesi Güneş kadar ağır fakat boyutu Dünya kadar küçük bir beyaz cüceydi. Standart teorilere nazaran, beyaz cücelerin Type Ia süpernovaya dönüşmeden evvel “Chandrasekhar sınırı” denilen 1.4 Güneş kütlesine ulaşması gerekiyordu. Lakin yeni bulgular, SNR 0509’daki yıldızın bu sona ulaşmadan yok olduğunu gösteriyor.
Araştırmayı yürüten, Avustralya’daki Yeni Güney Galler Üniversitesi’nden Priyam Das, bu yıldızın yüzeyindeki ince helyum katmanının küçük bir patlamayla ateşlenerek, karbon-oksijen çekirdeğinde ikinci bir büyük patlamayı tetiklediğini belirtiyor. Bu zincirleme tepki, yıldız şimdi bir Güneş kütlesi civarındayken onu modüllere ayırdı.
TEK PATLAMALI HALKADA GÖRÜLMEYEN ÖZELLİKLER
Bilim insanları, Avrupa Güney Gözlemevi’ne (ESO) bağlı Çok Üniteli Spektroskopik Keşif Aracı (MUSE) sayesinde bu gizemi çözmeyi başardı. MUSE, yıldız kalıntısındaki ışığı piksel piksel tahlil ederek kimyasal yapısını ortaya çıkardı. Ortaya çıkan çift kalsiyum halkası ve ortadaki sülfür halkası, bilgisayar modellerinin öngördüğü tam bir çift patlama işaretiydi. Tek patlamalı bir süpernovada ya da iki yıldızın baş başa çarpışmasında bu türlü tertipli halkalar görülmüyor.
Araştırmacılara nazaran bu bulgular, beyaz cücelerin Chandrasekhar sonuna ulaşmadan da patlayabileceğini açıkça gösteriyor. Bu durum, cihanın genişleme suratını ölçmekte kullanılan Type Ia süpernovaların “standart mum” olarak kabul edilmesine dair hesaplamalara da yeni bir ayar getirecek. Zira çift patlamalarda yıldızın yaydığı güç, unsur ölçüsü ve element karışımı farklılık gösteriyor.
YILDIZ VE GEZEGENLERİN KİMYASAL TANIMINI ETKİLİYOR
Ayrıca bu patlamalar, kainattaki demirin yarısından fazlasını, Dünya’daki demir ve kalsiyumu üreten en önemli kaynaklardan. Alt kütleli bu cins patlamalar, element karışımını farklılaştırarak yeni yıldız ve gezegenlerin kimyasal tanımını de etkiliyor.
Araştırmacılar artık misal kalıntıların peşine düştü. Büyük Macellan Bulutu ve Samanyolu’nda, MUSE üzere gelişmiş aygıtlarla taranabilecek öteki genç Type Ia kalıntıları olduğu düşünülüyor. Yeni teleskoplarla daha fazla çift halkaya rastlanırsa, bu az patlamaların aslında ne kadar yaygın olduğu anlaşılacak.
On yıllardır kuramsal olarak tartışılan ince helyum katmanı patlamalarının hakikaten bir yıldızı yok edip edemeyeceği sorusu, böylelikle direkt kanıtlanmış oldu. Vakit, sabır ve keskin müşahede gücü, yıldız patlamalarıyla ilgili kitapları tekrar yazmaya hazırlanıyor.
