Rusya-Ukrayna savaşı üzere silahlı çatışma ve tansiyonlar devam ederken, ABD’den Rusya ve Çin’e kadar bir dizi ülkenin Kuzey Kutup Bölgesi’ni (Arktik) denetim altına almak için çabası de hem hızlanıyor hem de hiç olmadığı kadar riskli bir hal alıyor.
BBC’nin haberine nazaran, tüm bu savaş ve gayretler sürerken “dünyanın zirvesindeki tansiyonlar de büyümeye” devam ediyor.
ABD Başkanı Donald Trump Danimarka’ya bağlı olan Grönland’ı isterken, Rusya da bu esnada Arktik bölgesindeki askeri üslerini modernize ediyor. Çin’e ilişkin buz kırıcı araçlar ise bu sırada bölgede yeni rotalar açmak için çalışma yürütüyor. Dünyanın en soğuk bölgelerinden biri için gayret kızışırken, gitgide daha kırılgan bir hale gelen güvenlik istikrarı de artan bir silahlanma yarışını beraberinde getiriyor.
“ABD, TENİS TOPU KADAR KÜÇÜK OBJELERİ DAHİ GÖREBİLİYOR”
ABD ve Sovyetler Birliği ortasındaki Soğuk Savaş devrinde nükleer silahlar “terör istikrarını koruyan en son savaş araçları” durumundaydı. Silahların gayelerine ulaşmasının en süratli yolu ise Kuzey Kutbu olarak kabul ediliyordu.
Soğuk Savaş’ın “şafağında” ABD, Grönland’ın kuzeyindeki uzak bir noktada kıymetli bir üs kurdu. Bu üsse daha sonra Pituffik Uzay Üssü ismi verildi. Bu üste dünyanın üzerinden geçen her türlü şeyi tespit etmek üzere gökyüzünde tarama çalışması yapmak için büyük bir radar bulunuyor. BBC’ye konuşan askeri yetkililer, bu radar sayesinde uzayda hareket eden tenis topu kadar küçük objeleri dahi görebildiklerini tabir etti.
Soğuk Savaş devri geride kalmış olsa da bu alan bugün hala değerini koruyor ve ABD’nin “Balistik Füze Erken İhtar Sistemi”nin (BMEWS) değerli bir modülünü oluşturuyor.
“BATI AVRUPA ÇEKİLDİ, RUSYA YATIRIMLARI ARTIRDI”
ABD Başkanı Donald Trump’ın ABD için oluşturmak istediği “Altın Kubbe” için erken ihtar alanları da bir o kadar değerli görülüyor. Trump’ın ABD’nin olmasını istediği Grönland da “hem savunma hem taarruz için ileri bir operasyon üssü” olma istikametinde kıymetli bir potansiyel taşıyor.
ABD’nin bölgedeki mevcut ve artma mümkünlüğü olan varlığının ve faaliyetlerinin ise bölgedeki bir başka değerli aktör olan Rusya’yı endişelendirdiği söz ediliyor. Rusya’nın topraklarının beşte biri Arktik bölgesinde bulunuyor. Kıyı şeridinin yarısından birden fazla da burada yer alıyor.
BBC’nin değerlendirmesine nazaran, Batılı güçler yakın vakit öncesine kadar büyük ölçüde bölgeden çekilirken Rusya buradaki varlığı için yatırım yapmış durumda. Bunların ortasında Nagurskoye üzere hava üslerinin güncellenmesi de yer alıyor.
Rusya’nın nükleer denizaltı filosunun büyük bir kısmı da Kola Yarımadası’nda bulunuyor. Ukrayna İstihbarat Servisi Yönetici Yardımcısı Nils Andreas Stensønes, haziran ayında verdiği demeçte, “Baltık Denizi, İsveç ve Finlandiya’nın NATO’ya katılmasının akabinde Rusya’nın askeri operasyonları için daha az erişilebilir bir hal aldı. Bu da Kuzey Filosu’nun daha değerli hale geldiği manasına geliyor” dedi.
Nükleer caydırma konusuna daha fazla inancın olduğuna işaret eden yetkili, Rusya’nın nükleer silahlarının değerli bir kısmının Arktik bölgesindeki Kola Yarımadası’nda olduğunu aktardı.
“BURASI, ÇIKARLARIN KESİŞTİĞİ BİR BÖLGE”
Kuzey ülkelerinden İngiltere resmi olarak bir “Arktik gücü” olmasa da onun da bölgedeki dahli kısmen Rusya’ya karşı koyma gerekçesiyle artıyor.
Rusya’nın Kuzey Filosu’nun Atlantik’e basitçe erişebilmesi için “GIUK bölgesi” denen alandan geçmesi gerekiyor. Kelam konusu bölge ise Grönland ve İngiltere ortasında yer alıyor ve ortasında İzlanda bulunuyor.
İngiltere Dışişleri Bakanı David Lammy, mayıs ayının sonunda Arktik bölgesini ziyaret ederek, İzlanda ile birlikte bölgedeki “düşman faaliyetleri” izlemek için yapay zeka kullanımını öngören yeni bir ortak planı kamuoyuna duyurmuştu. İngiltere’de hazırlanan yeni Stratejik Savunma Değerlendirmesi de ülkenin denizaltı sayısının artırılması vaadini içeriyor.
Eski bir savunma bakanlığı yetkilisi olan Peter Watkins, “Arktik, ABD, Kanada ve Avrupa’nın güvenlik çıkarlarının açık ve artan bir formda kesiştiği bir yer. Kilit bir Avrupa-Atlantik gücü olarak İngiltere’nin Arktik’in daha fazla dikkat ve kaynağını çekmesi gerekiyor” dedi.
ÇİN’İN GENİŞLEYEN VARLIĞI, ABD’NİN ARTAN KAYGISI
Söz konusu Arktik bölgesi olunca burada Çin’in de faaliyetlerinden bahsetmek mümkün.
BBC’nin haberine nazaran, Kuzey Kutup Bölgesi’ndeki sularda iklim krizi sebebiyle yeni bir güvenlik zorluğu ortaya çıkıyor. İngiltere’nin Stratejik Savunma Değerlendirmesi’ne nazaran, Yüksek Kuzey (High North) bölgesinde 2040 yılı prestijiyle hiç buzul kalmayabilir. Bu ise yeni fırsatlar ile birlikte talebin yüksek olduğu minerallere ve balıkçılık alanlarına daha fazla erişim manasına gelebilir.
Habere nazaran, Rusya’nın ekonomik çıktılarının yaklaşık onda biri Arktik bölgesinden gelen doğal kaynaklardan geliyor. Eriyen buzullar ise Rusya’nın “savunmak zorunda hissettiği alanın artması ve daha fazla silahlanma ve askerileşmeye gidilmesi” manasına gelebilir.
Çin’in de burada resme girdiği müşahedesini yapan BBC’nin haberine nazaran, Pekin, her ne kadar ülke bölgeye uzak olsa da kendisini “Arktik’e yakın” bir devlet olarak konumlandırıyor ve burada gitgide daha faal bir hal alıyor.
Bunun ardında ise kısmen Kuzey bölgesi boyunca açılabilecek yeni bir ticaret rotası mümkünlüğü yer alıyor.
Habere nazaran, Çin için yeni bir “Kutup İpek Yolu” Süveyş Kanalı’ndan daha süratli ve olasılıkla daha inançlı bir rota misyonu görebilir. Bu “İpek Yolu” konusunda güç çabalarının olduğu söz edilen habere nazaran, Çin de bu bahiste “güç gösterisi” yapıyor. Bu ise Çin ile halihazırda global bir rekabet içinde olan ABD’yi endişelendiriyor.
RUSYA’NIN “ARKA BAHÇESİNDE” ÇİN ENDİŞESİ
Eski bir Avustralya savunma yetkilisi olan Dr. Elizabeth Buchanan da hususa ait değerlendirmesinde, “Pekin, bölgeyle bağlarını ve alakalarını derinleştirmek için yüksek tahsilden bilimsel misyonlara, etraf işbirliği programlarından milletlerarası balıkçılık mutabakatlarına ve ikili stratejik iştiraklere kadar karma bir strateji kullandı… Bu, Çin’in Arktik bölgesindeki varlığını olağanlaştırıyor ve Pekin’i Arktik devletleri için giderek daha fazla tercih edilen bir ortak haline getiriyor” diye konuştu.
Çin, bu süreçte, halihazırda geniş olan buzkıran filosunu süratle genişletti ve Çin ile Rusya, Alaska kıyıları yakınlarındaki Bering Denizi üzerinde ortak bir devriye düzenledi.
Ancak, BBC’nin değerlendirmesine nazaran, Rusya, “arka bahçesi” olarak gördüğü bir bölgede Çin tesirinin artmasından da derin tasa duyuyor.
ABD’nin The New York Times (NYT) gazetesine yansıyan bir habere nazaran, Rusya Güvenlik Servisi’nden sızdırılan evraklar, Moskova’nın Çinli casusların madencilik şirketlerini ve akademik araştırmaları mazeret ederek Arktik’te casusluk yaptığına dair tasalarını ortaya koymuştu.
