Trump, Avrupalı önderlerle görüşmesinin ardından Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile de telefonda konuştu ve böylelikle Kremlin’i de Beyaz Saray’daki toplantıya eklemiş oldu.
Bu diplomasi trafiğinden üç temel sonuç ortaya çıktı.
İlki, Trump’ın uzun müddettir gerçekleştirmek istediği Zelensky-Putin zirvesi oldu. Amerikan Başkanı, görüşmeler sonunda yaptığı yazılı açıklamada kendisinin de iştirakiyle üçlü doruğun yakında gerçekleşeceğini duyurdu.
Bu tepenin iki hafta içerisinde gerçekleşmesi öngörülüyor. Tepenin şimdi yeri aşikâr değil lakin İstanbul’un da muhtemel adreslerden olduğu memleketler arası basında yer alan haberlerde lisana getiriliyor.
Gazeteci Serkan Demirtaş Trump, savaşı bitirmek için üçlü tepenin en kıymetli fırsat olduğunu kaydederken hem Zelensky hem de Putin’den bu istikamette adım atmalarını beklediği bildirisini da verdi. Amerikan Başkanı, tarafların hassas konularda taviz vermeye hazır olmaları davetini da bu tepe sırasında yineledi.
Üçlü tepede, toprak değişiminin yanı sıra, esirlerin takası, Rusya tarafında kaçırıldığı argüman edilen Ukraynalı çocukların iadesi ve başka ilgili mevzuların ele alınması öngörülüyor.
Eğer taraflar tüm ögelerde uzlaşabilirse 24 Şubat 2022’de başlayan ve her iki taraftan yüzbinlerce insanın hayatına neden olan savaşın sonu gelebilir.
ABD, GÜVENLİK TEMİNATININ İÇİNDE YER ALACAK
Zirvden çıkan öbür değerli sonuç, 2022’de başlayan savaşın sona ermesinin akabinde Ukrayna’ya sağlanacak güvenlik garantilerinin somut bir halde ele alınması ve ABD’nin de bu sürecin kıymetli bir modülü olacağını kayda geçirmesi oldu.
Hatta Trump, bir soru üzerine, Amerikan askerlerinin barışı müdafaa misyonuna iştirakini reddetmedi ve bunların görüşülmeye devam edileceğini söylemekle yetindi. ABD Başkanı daha önceki açıklamalarında Ukrayna’nın ve Avrupa’nın güvenliği için ABD’nin daha fazla asker, para ve güç harcamayacağını lisana getiriyordu.
Trump, Avrupalı başkanlarla görüşmesinde güvenlik garantileri kapsamında “kim ne yapacağının” ele alınacağını, ABD’nin de bu sürecin içinde olacağını açıkladı.
Avrupalı önderler açısından Ukrayna’ya sağlanacak güvenlik garantileri, son periyotta giderek ağır formda tartışılan yeni Avrupa güvenlik mimarisinin de yerini oluşturması için ehemmiyet taşıyor.
Bu kapsamda ABD’nin de işin kesimi olması büyük ehemmiyet taşıyor.
İngiltere Başbakanı Keir Starmer, ABD’nin bu sürecin kesiminin olmasının yaşamsal kıymetine dikkat çekerken, Fransa ve İngiltere’nin liderlik ettiği “gönüllüler koalisyonu” ile ABD ortasında eşgüdüm halinde bu çalışmanın yürütüleceğini açıkladı.
5. UNSUR GİBİSİ BİR GÜVENLİK GARANTİSİ
Zirveye katılan Avrupalı önderlerin üzerinde durduğu en değerli öge, barışın sağlanmasıyla sağlanacak güvenlik düzeneğinin Rusya’nın bir daha Ukrayna ya da Avrupa’ya saldırması önleyecek formda şekillendirilmesi oldu.
Ukrayna’nın NATO’ya katılması mümkünlüğünün gündemden düştüğü bir süreçte nasıl bir garanti sağlanacağı da dün akşam detaylı ele alındı.
İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, NATO’nun 5. hususu gibisi bir güvenlik garantisinin sağlanması yoluyla savaşın Avrupa’ya dönmesinin önüne geçilmesi gerektiğini belirtirken, “Eğer barış istiyorsak ve adaleti garanti altına almak istiyorsak bunu daima birlikte yapmalıyız,” sözlerini kullandı.
NATO’nun beşinci unsuru, toplu savunma unsuru kapsamında bir müttefike yapılmış saldırıyı tüm ittifak üyelerine yapılmış sayıyor ve ona nazaran cevap verilmesini içeriyor. NATO, bu maddeyi tarihinde bir defa, ABD’ye karşı yapılan 11 Eylül hücumları sonrasında yaşama geçirdi.
Ancak başkanlar, böylesine değerli bir güvenlik garantisinin nasıl sağlanacağı konusunda bir detay vermediler.
Yapılan değerlendirmelerde, “gönüllüler koalisyonu” liderliğinde Ukrayna’da “barışı muhafaza gücü” ya da “barışı gözleme misyonu” üzere formatlarda askeri varlık bulundurulması mümkünlüğü öne çıkıyor. Fakat Rusya, Ukrayna topraklarında NATO ülkelerine ilişkin askerlerin bulunmasına karşı olduğunu dün yaptığı yazılı açıklamada bir daha lisana getirdi.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise tepe sırasında yaptığı açıklamada, Ukrayna ordusunun savaş sonrası süreçte güçlü bir durumda kalmasının değerine dikkat çekti ve Avrupalılar ve ABD’nin bunun için birlikte çalışmaya devam etmesi gerektiğini kaydetti.
Macron ve öbür önderlerin ısrarla lisana getirdikleri öteki bir öge da önemli barış görüşmelerinin başladığı bir süreçte taraflar ortasında ateşkes sağlanması ihtiyacı oldu. Almanya Şansölyesi Friedrich Werz ve Macron bu hususun altını çizdiler lakin Trump ateşkes yerine bir an evvel kalıcı barış mutabakatına odaklandığını kaydetti.
UKRAYNA’YA 90 MİLYAR DOLARLIK AMERİKAN SİLAHI
Güvenlik ile ilgili görüşmelerde, Ukrayna’ya tedarik edilecek askeri ekipmanlar konusu da ele alındı.
Zelensky, tepenin akabinde yaptığı açıklamada, Avrupa ülkelerinin finansmanı sayesinde 90 milyar dolarlık Amerikan silahının Ukrayna’ya verileceğini ve ABD’nin de Ukrayna’da insansız hava araçları alacağını kaydetti. Ukrayna lideri, bu konuda resmi mutabakatın yapılacağı bilgisini de verdi.
TOPRAK DEĞİŞİMİ ÜÇLÜ DORUKTA ELE ALINCAK
Üçüncü değerli sonuç ise savaşın sona ermesi sürecinin en hassas konusunu oluşturan “toprak değişimi” başlığının Rusya ve Ukrayna tarafından kabul edilmiş olması.
Bu doruğa kadar işgal edilen toprakların Rusya’ya verilmesine karşı çıkacağını tabir eden Zelensky, Washington görüşmesinde üçlü dorukta hassas hususların ele alınacağını, bunların ortasında Trump ile üzerinde fikir alışverişi yaptığı Ukrayna haritasının da olacağı bildirisini verdi.
Beyaz Saray da Trump ve Zelensky’nin Ukrayna haritası önünde görüş alışverişi yaparken görüldükleri bir fotoğrafı servis etti.
Ukrayna önderini en zorlayacak bahislerin başında ülkesinin toprak bütünlüğünü koruyup korumayacağı olacak.
Rusya’nın Donetsk ve Luhansk’dan oluşan Donbass bölgesinin tamamını istediği biliniyor. Bunun yanı sıra 2014’te işgal ve ilhak ettiği Kırım’ında artık Rusya toprağı olarak kabul edilmesi talebi bulunuyor.
