Yaklaşık 50 yıldır Atlantik Okyanusu’nun derinliklerinde 200 binden fazla radyoaktif atık varili yatıyor.
Avrupa ülkeleri, 1946 ile 1990 yılları ortasında nükleer atıkları variller içinde asfalta ve betona gömerek okyanusa bıraktı.
Bugün bu variller, Fransa kıyılarının yüzlerce mil açığında, yaklaşık 4 bin metre derinlikteki çukurlarda bulunuyor. Bilim insanları, sızıntıların deniz canlıları tarafından emilerek besin zincirine karışabileceği ihtarında bulunuyor.
FRANSIZ TAKIM BİNLERCE VARİL BULDU
Fransız Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi öncülüğündeki bir araştırma takımı, Haziran ayında Brest’ten yola çıkarak dört haftalık bir keşif seferi başlattı.
“L’Atalante” araştırma gemisinden indirilen 4,5 metrelik otonom sualtı robotu UlyX, deniz tabanını taradı ve 3 bin 355 varili tespit etti.
Şimdiye kadar yaklaşık 50 varilin fotoğrafları çekildi; bir kısmı sağlam görünürken, kimileri paslanmış, deforme olmuş ya da deniz canlılarıyla kaplanmış halde bulundu.
Araştırmacılar, bin 300 galon su, 345 tortu örneği ve 19 biyolojik numune topladı. Birinci ölçümler, radyasyon düzeylerinin doğal art plan düzeylerine yakın olduğunu gösterse de, laboratuvar tahlillerinin tamamlanması aylar sürecek.
TEHLİKENİN GERÇEK BOYUTU
Avrupa ülkeleri, 1967’den itibaren Nükleer Enerji Ajansı (NEA) kontrolünde, yaklaşık 15 yıl boyunca Kuzeydoğu Atlantik’e radyoaktif atık bıraktı.
Atıkların üçte biri trityumdan, geri kalanı ise beta ve gama yayıcılarından oluşuyordu. Yüzde 2’lik kısım ise daha tehlikeli alfa radyasyonu içeriyor.
Varillerin ömrü 20–26 yıl olarak tasarlanmıştı ve bugün çoktan bu süreyi aştılar.
Radyoaktif hususlardan kimileri —örneğin stronsiyum-90— kalsiyumu taklit ederek deniz canlılarının dokularına girebilir ve besin zinciri yoluyla insanlara ulaşabilir.
ÖNÜMÜZDEKİ YIL TEKRAR ARAŞTIRILACAK
Ekip, gelecek yıl bölgede ikinci bir sefer düzenleyerek su, tortu ve canlı örneklerinde radyoaktif izotopların yanı sıra, kalıcı kimyasallar olan PFAS üzere endüstriyel kirleticileri de inceleyecek.
Bilim insanları, varillerin birçoklarının düşük ya da orta düzeyli atık içerdiğini ve şu anda insan sıhhati için acil bir risk oluşturmadığını belirtiyor. Fakat uzun vadeli tesirler konusunda temkinli olunması gerektiği vurgulanıyor.
