Avustralya’da Aborjinlerin öncülük ettiği bir inceleme, İngiliz sömürgecilerin Victoria’daki yerli halka soykırım yaptığı sonucuna vardı. Yoorrook Adalet Komisyonu’nun yaptığı inceleme, 1830’lu yılların başında, eyalet sömürgeleştirildikten sonraki 20 yıl içinde yerli halkın nüfusunun şiddet ve hastalık sebebiyle dörtte üç oranında azaldığını ortaya koydu. İncelemenin akabinde hazırlanan raporda, “işgalin” yol açtığı hasarı gidermek için 100 tavsiyeye yer verildi. Raporun kimi muharrirleri ise raporun “önemli bulgularına” katılmadıklarını söylese de bu bulguların hangileri olduğu söylenmedi.
BBC’nin haberine nazaran, komite, 2021 yılında Avustralya’nın birinci resmi “hakikati söyleme” incelemesi kapsamında oluşturulmuştu. Komitenin vazifesi Victoria eyaletindeki yerli halkın geçmişte ve halihazırda karşı karşıya kaldığı “sistematik adaletsizlikleri” incelemekti. Bu, birebir vakitte Avustralya’nın Aborjin ve Torres Strait yerli halkı ile uzlaşma sürecinin de bir kesimi olarak değerlendiriliyordu.
CİNAYET, CİNSEL ŞİDDET, LİSANI VE KÜLTÜRÜ YOK ETME…
Yoorrook Adalet Kurulu, iki yerli halka dört yıl boyunca kendi tecrübelerini ve kıssalarını resmi olarak paylaşma talihi verdi. Komitenin mercek altına aldığı sıkıntılar ortasında toprak ve su hakları, kültürel ihlaller, cinayet ve soykırım, sıhhat, eğitim ve barınma yer aldı.
Rapor, 1834 yılından itibaren “toplu öldürme, cinsel şiddet, dışlama, lisanı yok etme, kültürü silerek yok etme, çevresel bozulma ve çocukları alıkoyma olaylarının asimilasyon ile birlikte Victoria’nın yerli halkının neredeyse büsbütün fizikî olarak yok olmasına katkıda bulunduğu” sonucuna vardı. Raporda, “Bu, soykırımdı” tespitine yer verildi.
“SAĞLIK SİSTEMİNDE IRKÇILIK YAYGIN”
İki ay boyunca kamuoyuna açık bir biçimde yapılan oturumlar ve bin 300’ü aşkın müracaata dayanarak hazırlanan rapor, tazminat da dahil olmak üzere insan hakları ihlallerini kabul etmek için “telafi” davetinde bulundu. Raporda lisana getirilen teklifler ortasında, yerli toplumunun katkılarına daha çok yer verilecek biçimde eğitim sisteminin yine gözden geçirilmesi ile her iki dünya savaşında da savaşan lakin geri döndüklerinde toprak bağış planının dışında tutulan Aborjin askerlerden hükümet tarafından özür dilenmesi de yer aldı.
Rapor, sıhhat sistemine ait değerlendirmesinde ise ırkçılığın “endemik” (yaygın) olduğu sonucuna vardı ve daha fazla Aborjin çalışanın sisteme katılması için yerli sıhhat hizmeti ve siyasetlerine daha fazla finansman davetinde bulundu.
Öte yandan, raporu hazırlayan beş işimden üçü olan Sue-Anne Hunter, Maggie Walter ve Anthony North’un “önemli bulgulara en son raporda yer verilmesini onaylamadığı” tabir edildi; fakat, mevzuyla ilgili öteki ayrıntı verilmedi.
“BULGULAR, ACI GERÇEKLERE IŞIK TUTUYOR”
Victoria eyaletinin İşçi Partisi hükümeti, rapordaki “bulguları dikkatli bir formda değerlendireceklerini” belirtti. Eyalet Başbakanı Jacinta Allan da raporun “acı gerçeklere ışık tuttuğunu” kaydetti.
Victoria Aborijin Topluluğu Denetimli Sıhhat Örgütü’nün (VACCHO) İcra Kurulu Lideri Jill Gallagher da rapordaki bulguların “tartışma götürmez” bulgular olduğunu belirtti. Gallagher, ABC News kanalına verdiği demeçte, “Bugün hayatta olan kimseyi bu vahşetlerden dolayı suçlamıyoruz. Lakin hakikati kabul etmek bugün biz hayatta olanların sorumluluğu. Tüm Victorialılar bugün bu gerçeklere dayalı bulguları kabul etmeli, tanımalı ve bununla uzlaşmalı” sözlerini kullandı.
Avustralya’da öbür eyalet ve bölgelerde daha evvel emsal inceleme ve çalışmalar yapılmış olsa da komitenin raporu ülkede bir birincisi teşkil etti.
