Hayatımız boyunca en çok kaçındığımız şeylerden biri, hata yapmak. Birçoğumuz küçük yaşlardan itibaren “Sakın yanlış yapma” baskısıyla büyüyoruz ve yanılgı yapmaktan korkar hale geliyoruz. Halbuki yanlışlar, bize kim olduğumuzu, hudutlarımızı ve potansiyelimizi göstererek ayna misyonu görebilirler. Böylece de sadece yanlışlarımızın değil, gelişimimizin de öğretmeni olurlar.
Klinik Psikolog, Psikoterapist Dr. Yasemin Meriç Kazdal HATA YAPMANIN PSİKOLOJİSİ
Hata yapma özgürlüğümüz birebir vakitte öğrenme ve güzelleşme özgürlüğümüzdür.
Hata yapmaktan korkmak birden fazla vakit “mükemmeliyetçilik” ve “onaylanma ihtiyacı” ile bağlıdır. Toplum tarafından onaylanmak, eleştirilmekten kaçınmak ya da başarısız görünmemek için risk almaktan çekinebiliriz. Fakat bu çekinme hali, bizi bir istikametiyle öğrenme fırsatlarından da uzaklaştırır.
Nöropsikolojik açıdan beyin, yanılgı yaptığında “öğrenme devrelerini” aktive eder. Yani kusur, beynin yeni kontaklar kurmasına ve alternatif yollar geliştirmesine yer hazırlar. Yanılgı yapmadan ilerlemek zordur. Zira gelişim; deneyerek, yanılarak ve tekrar denemeye cüret ederek gerçekleşebilir.
HATA DEHŞETİNİN MÜMKÜN KAYNAKLARI
Toplumsal baskılar: Muvaffakiyet odaklı toplumlarda yanılgı, birden fazla vakit “Yetersizlik” ile eş tutulur. Bu da bireylerin kusur yapmaktan kaçınmasına neden olabilir.
Özgüven eksikliği: Kendi bedelini sırf muvaffakiyete bağlayan şahıslar, yanılgı yaptığında kendilerini bedelsiz hissedebilirler.
Bağlanma tarzları: Korkulu bağlanan bireyler, kusur yaptıklarında daha ağır reddedilme ve terk edilme korkusu yaşayabilirler. İnançlı bağlanan şahıslar ise yanılgıları öğrenme fırsatı olarak görebilir.
HATALARIN GÜZELLEŞTİRİCİ GÜCÜ
Hata yaptığınızda birden fazla vakit suçluluk, utanç ya da pişmanlık üzere zorlayıcı hisleri hissediyor olabilirsiniz ya da hissetmeniz gerektiğini öğrenmiş olabilirsiniz. Lakin bu hisler, birebir vakitte içsel dönüşümünüz için birer fırsat taşıyor olabilir.
Farkındalık: Yanılgı, bize nerede olduğumuzu gösterir. “Burada yanıldım, o halde bunu öteki nasıl yapabilirim?” sorusu, farkındalığın başlangıcı olabilir.
Esneklik: Yanılgılar, farklı yollar deneyip, yeni tahliller üretmeye aracılık ederek katı niyet kalıplarını esnetmeye yardımcı olur.
İnsancıllık: Yanılgı yapmak, insan olmanın doğal bir modülüdür. Kendi yanılgılarımızı kabul etmek, hem kendimize hem de diğerlerine daha şefkatli yaklaşabilmemize alan açar.
HATA YAPMA ÖZGÜRLÜĞÜNÜ KAZANMAK
Peki yanılgı yapmaya nasıl alan açabiliriz?
Kendine müsaade vermek: “Yanlış yapabilirim, bu da sürecin doğal bir parçası” demek.
Hataları tekrar çerçevelemek: Onları başarısızlık olarak değil, öğrenme tecrübesi olarak görmek.
Küçük adımlar atmak: Büyük risklerden evvel küçük denemelerle yanılgı yapmayı öğrenmek.
Kendine şefkat göstermek: Kusur yaptığında kendini eleştirmek yerine, bir dostuna gösterdiğin anlayışı kendine göstermek.
HATA İLE BÜYÜMEK
Psikolojik açıdan kusur; bir yara değil, güzelleştirici bir süreçtir. Yanılgılarımız sayesinde daha sağlam, daha esnek ve daha şuurlu hale gelebiliriz.
Önemli olan, yanlışsız yaşamak değil. Geri dönülmesi sıkıntı yanılgılar yapmadan küçük yanılgılarımızdan öğrenerek, güzelleşmeyi ve yine denemeyi sürdürebilmektir. Zira gerçek özgürlük, kusur yapmaktan korkmadığımızda başlar.
