Sosyal medyanın dezenformasyon ve nefret telaffuzuyla dolu zehirli bir ortama dönüştüğü artık bilinen bir gerçek. Platformlar, tesirli kurallar ve uygulanabilir siyasetler geliştirmek için önemli bir baskı hissetmedikçe, öfke ve kutuplaşma üreten yankı odalarına dönüşerek kullanıcıları daha fazla reklama maruz bırakmak için bağımlı hale getiriyor.
Amsterdam Üniversitesi’nden araştırmacıların yaptığı bir deney ise bu gidişatın kolay kolay değişmeyeceğini ortaya koydu.
Henüz hakemli incelemeden geçmemiş çalışmada, Yapay Zeka ve Toplumsal Medya alanında yardımcı doçent Petter Törnberg ile araştırma asistanı Maik Larooij, toplumsal medyanın kutuplaştırıcı yapısını önlemek için yapay zeka dayanaklı bir simülasyon gerçekleştirdi.
FARKLI STRATEJİLER
Araştırmacılar, OpenAI’ın GPT-4o lisan modeliyle çalışan yapay zeka botlarının büsbütün doldurduğu bir “matrix” kurdu. Bu simülasyon tıpkı vakitte bir toplumsal medya platformuna benziyordu.
Amaç, toplumsal medyanın neden yankı odalarına dönüştüğünü anlamak ve bunu engellemek için farklı müdahaleler denemekti.
Ekip şu stratejileri test etti:
– Haber akışını kronolojik sıralamak
– Farklı görüşleri öne çıkarmak
– Takipçi sayısı üzere toplumsal göstergeleri gizlemek
– Kullanıcı biyografilerini kaldırmak
Ancak sonuçlar hayal kırıklığı yarattı. Müdahalelerin hiçbiri sorunu tatmin edici formda çözmedi, kimileri ise durumu daha da kötüleştirdi.
Örneğin, haber akışını kronolojik hale getirmek dikkat eşitsizliğini azaltsa da çok uçtaki içeriklerin öne çıkmasına neden oldu.
“DİJİTAL KENT MEYDANI”
Bu sonuçlar, teknoloji devlerinin toplumsal medyayı “dijital bir kent meydanı” olarak tasarlama vaatleriyle çelişiyor. Elon Musk’ın X (eski Twitter) için yaptığı bu tanıma karşın, araştırmaya nazaran toplumsal medya platformları ister müdahale edilsin ister edilmesin, giderek kutuplaşmış ve aşırıcı fikirlerin üretildiği alanlara dönüşmeye mahkum.
Törnberg, Ars Technica’ya yaptığı açıklamada, “Sosyal medyayı nasıl güzelleştirebilir ve siyaseti yapan formda tartışabileceğimiz çevrimiçi alanlar yaratabiliriz? Bu sorunun yanıtını arıyoruz” dedi.
Ancak araştırmacı, yapay zekanın da harika bir tahlil olmadığını, önyargılar ve sınırlamalar taşıdığını kabul etti. Yeniden de yapay zekanın insan davranışlarını “daha ikna edici bir şekilde” taklit edebildiğini vurguladı.
DİKKAT EŞİTSİZLİĞİ
Törnberg’e nazaran sorun sırf kışkırtıcı içeriklerin paylaşılması değil.
Zehirli içerikler birebir vakitte toplumsal medya ağlarının yapısını şekillendiriyor ve bu yapı, kullanıcılara gösterilen içerikleri geri besleyerek daha da toksik bir ortam yaratıyor.
Bunun sonucu ise “aşırı dikkat eşitsizliği.” Yani çok küçük bir azınlık tarafından paylaşılan gönderiler en yüksek görünürlüğe ulaşıyor.
Araştırmacılar, üretken yapay zekAnın yükselişiyle bu tesirin daha da büyüyebileceğini söylüyor. Törnberg, “Şimdiden birçok aktörün -özellikle X üzere platformların para kazanma modeli üzerinden- yapay zekAyı sırf dikkat çekmek için içerik üretmekte kullandığını görüyoruz. Yanlış bilgi, çoklukla çok kutuplaştırıcı bilgi üzere içerikler yapay zeka modelleri güçlendikçe büsbütün hakim hale gelecek” dedi.
Törnberg, “Mevcut toplumsal medya modellerinin bu şartlarda hayatta kalabileceğini düşünmekte zorlanıyorum” sözlerini kullandı.
