Dünya’ya ulaşan göktaşlarının birden fazla Mars ile Jüpiter ortasındaki asteroit jenerasyonundan geliyor. Fakat Ay ve Mars’tan geldiği bilinen yaklaşık bin kadar göktaşı da bulunuyor. Bu taşların, asteroidlerin Ay ve Mars yüzeyine çarpması sonucu kopan kesimlerin Dünya’ya fırlatılmasıyla geldiği düşünülüyor.
Teoride Merkür’den de bu türlü modüllerin Dünya’ya ulaşması mümkün. Fakat bugüne kadar Merkür kökenli olduğu kesin olarak kanıtlanmış bir göktaşı bulunamadı. Bu da bilim dünyasında uzun müddettir gizemini koruyan bir soru işareti olarak varlığını sürdürüyor.
Ancak İngiltere’deki The Open Üniversitesi’nden bir araştırma grubu, Merkür’den gelmiş olabileceğini düşündükleri iki yeni göktaşı buldu. Bu keşif doğrulanırsa, Güneş’e en yakın gezegen olan Merkür’ün oluşumu ve evrimi hakkında az görülen bir pencere açılacak ve muhtemelen gezegen hakkında bilinenleri kökten değiştirecek.
KEŞİF DOĞRULANACAK MI?
Araştırma grubundan Ben Rider-Stokes, The Conversation’da yayınlanan bahisle ilgili yazısında “Merkür, Güneş’e çok yakın olduğu için oraya uzay aracı gönderip örnek almak son derece karmaşık ve maliyetli bir iş. Bu nedenle Dünya’ya doğal yoldan ulaşan bir kesim, gezegenin yüzeyini direkt incelemek için elimizdeki en gerçekçi usul olabilir” dedi.
NASA’nın Messenger misyonundan elde edilen müşahedeler, Merkür’ün yüzeyinde sodyum açısından güçlü plajiyoklaz (örneğin albit), demir bakımından yoksul piroksen (örneğin enstatit), tekrar demir yoksulu olivin (örneğin forsterit) ve oldhamit üzere sülfür mineralleri bulunduğunu gösteriyor.
Daha evvel de Northwest Africa (NWA) 7325 isimli göktaşı Merkür kesimi olabileceği savıyla gündeme gelmişti. Fakat içinde yaklaşık yüzde 1 oranında demir içeren krom zengini piroksen minerali bulunması, Merkür’ün yüzey bileşimiyle uyuşmadığı için bu sav zayıflamıştı.
Son çalışmada ise Ksar Ghilane 022 ve Northwest Africa 15915 isimli iki sıra dışı göktaşı incelendi. Bu iki örneğin muhtemelen birebir ana cisimden koptuğu saptandı. Mineralleri ve yüzey bileşimleri de Merkür’ün kabuğuna dikkat cazibeli biçimde benziyor. Bu nedenle Merkür kökenli olabilecekleri tarafında bir varsayım geliştirildi.
Her iki göktaşında da olivin, piroksen, az ölçüde albitik plajiyoklaz ve oldhamit bulunuyor. Bu mineraller Merkür’ün varsayım edilen yüzey bileşimiyle uyumlu. Ayrıyeten oksijen bileşimleri de aubritlerle örtüşüyor. Bu ortak özellikler, örnekleri Merkür’den kopmuş olabilecek güçlü adaylar haline getiriyor.
Ancak kimi değerli farklar da var. Örneğin her iki göktaşında plajiyoklaz yalnızca iz olarak mevcutken, Merkür’ün yüzeyinde bu unsurun oranı yüzde 37’nin üzerinde. Ayrıyeten numunelerin yaşı yaklaşık 4,528 milyar yıl olarak belirlendi. Bu Merkür’ün bilinen en eski yüzey ünitelerinin (krater sayımına nazaran yaklaşık 4 milyar yıl) çok daha öncesine işaret ediyor.
Bu da şayet bu taşlar Merkür’den geldiyse, gezegenin bugün yüzeyde korunmayan çok eski katmanlarından kopmuş olabileceğini düşündürüyor.
MERKÜR’E GİTMEK
Bir göktaşını muhakkak bir asteroit, uydu ya da gezegenle eşleştirmek hayli güç. Örneğin Apollo vazifelerinden getirilen örnekler sayesinde çöllerde bulunan Ay göktaşları doğrulanabilmişti. Mars göktaşları ise içlerinde hapsolan gazların Mars atmosferindeki ölçümlerle uyumlu olmasıyla belirlendi.
Rider-Stokes, “Merkür’e gidip örnek getirmedikçe, Merkür kökenli bir göktaşını kesin olarak tanımlamak neredeyse imkânsız. Fakat Avrupa ve Japonya uzay ajanslarının ortak BepiColombo misyonu şu an Merkür yörüngesinde bulunuyor ve yakında gezegenden yüksek çözünürlüklü datalar gönderecek. Bu, Ksar Ghilane 022 ve Northwest Africa 15915’in kökenini anlamamıza yardımcı olabilir” tabirlerini kullandı.
Gerçekten Merkür’den koptukları doğrulanırsa, gezegenin kabuğunun yaşı ve evrimi, mineral ve kimyasal bileşimi ile gazların özellikleri üzere pek çok soruya karşılık bulunabilir.
