İsrail ile savaşta İran’ın askeri liderliğinin üst kademesinin öldürülmesine ve kritik nükleer çalışmaların bombaların amacı olmasına yol açtı. Savaş birebir vakitte, Tahran’a diplomatik takviyenin ötesini sunmayan Rusya ile İran’ın ittifakının sonlarını da test etti.
Son günlerde Moskova’yla bağlantıları soğuyan İran, savunmasını acil formda tekrar inşa etmeye çalışıyor. Yakın vakitte imzalanan stratejik paydaşlık mutabakatına ve yıllardır süren yakın işbirliğine karşın, Rusya’nın savaş sırasında İran’a verdiği dayanak büyük ölçüde kelamlı olarak kaldı.
Hem İran hem de Batı medyasında yer alan fakat doğrulanmamış haberler, İran’ın gelişmiş askeri donanım, bilhassa de Chengdu J-10C çok emelli savaş uçağı edinme umuduyla Çin’e yöneldiğini argüman ediyor. İran’ın reformist Şark gazetesi, bu ittifakın kritik dönemeçlerde, sağlam taahhütlerden çok değişen çıkarlara dayandığını belirtti.
SÖZ VERİLEN EKİPMANLAR TESLİM EDİLMEDİ
Gazete, birtakım eğitim jetleri dışında Moskova’nın kelam verdiği ekipmanların hiçbirinin İran’a teslim edilmediğine dikkat çekti. Bunun esas nedenleri olarak Rusya’daki üretim sıkıntıları ve Basra Körfezi ülkeleri, İsrail ve ABD’den gelen diplomatik baskılar gösteriliyor. Radio Free Europe’a nazaran bu taahhütsüzlük hali, İranlı yetkililerin ve analistlerin Rusya’nın bir müttefik olarak güvenilirliğini açıkça sorgulamasına yol açmış olabilir.
“İSRAİL SALDIRGANLIĞINA KARŞI KULLANABİLİR” İDDİASI
İran’ın eski meclis lider yardımcısı Ali Motahari de X’te yayınlanan bir yazısında, Tahran’ın Moskova’ya Ukrayna’daki savaş için insansız hava araçları sağlamasına karşın Rusya’nın İran’a S-400 füze savunma sistemi satmayı reddettiğini belirtti. Moıtahari, Moskova’nın bu sistemleri Türkiye ve Suudi Arabistan’a sağladığını belirtti.
İran’ın Su-35 savaş uçakları ve Mi-28 taarruz helikopterleri de dahil olmak üzere gelişmiş Rus askeri teçhizatı satın alma teşebbüslerinde de ilerleme kaydedilemedi.
Eski hukukçu, Rusya’nın isteksizliğinin İran’ın S-400’ü İsrail saldırganlığına karşı kullanabileceği telaşından kaynaklandığını ve bunun da Putin’in lanse ettiği stratejik paydaşlığın yüzeyselliğini ortaya koyduğunu tez etti.
İRAN’IN FİLOSU 79 İHTİLALİ ÖNCESİNDEN KALMA
İran’ın hava kuvvetlerinin son derece eski olduğu ve çağdaş düşmanlarla yüzleşmek için kâfi donanıma sahip olmadığı biliniyor. Filosu, büyük ölçüde 1979 ihtilalinden evvel satın alınan ve yerli doğaçlama yoluyla çalışır durumda tutulan ABD ve Sovyet devrinden kalma uçaklardan oluşuyor.
Başta F-14 (Grumman) olmak üzere birçok uçak, rejimi ABD ile yakın alakalar içinde olan Şah devrinin mirası. ABD silahlı kuvvetleri bu uçakları 2006’da hizmetten çekmişti. Bu ve öbür eskimiş tipte kaç İran savaş uçağının hizmet verebilir durumda olduğu net değil.
“ÇİN VAKİT KAZANMAYA ÇALIŞIYOR”
Öte yandan Çin’in İran’a savaş uçağı tedarik etmeye istekli olup olmadığı belirsizliğini koruyor.
Exeter Üniversitesi’nde öğretim vazifelisi ve TOChina Hub’ın ChinaMed projesinin araştırma başkanı Andrea Ghiselli’ye göre Çin’in İran’a tedarik konusundaki isteksizliği bariz. Radio Free Europe/Radio Liberty’ye konuşan Ghiselli, “Pekin, teknolojik ve ekonomik açıdan kendi kendine yeterliliğini arttırmak için vakit kazanmak maksadıyla Washington ile bağlarını istikrara kavuşturmaya çalışıyor. Bu İran Hava Kuvvetlerini tekrar inşa etmekten daha önemli” dedi.
BÖLGESEL MÜNASEBETLER DE EHEMMİYET ARZ EDİYOR
Uzmanlar ayrıyeten Çin’in İran’ın bölgesel rakipleriyle olan bağlarının İran’ın ordusunu güçlendirme konusundaki isteksizliğine katkıda bulunduğu konusunda hemfikir.
Alman Milletlerarası ve Güvenlik İşleri Enstitüsü’nden Hamidreza Azizi’ye nazaran ise Ortadoğu’da ekonomik ya da jeo-ekonomik bir aktör olarak hareket ediyor. Sevgilisi, Çin’in İran’ın Körfez İşbirliği Kurulu’ndaki Sünni Arap komşuları Katar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri ile bağlarına kıymet verdiğini, bu ülkelerin kritik güç tedarikçileri ve ticaret ortakları olduğunu lakin Tahran ile temkinli ilgiler sürdürdüğünü belirtti.
