James Webb Uzay Teleskobu’nu kullanan gökbilimciler, cüce gezegen Plüton’u kaplayan gizemli mavi sisin, gezegenin iklimi ve atmosferi üzerinde belirleyici bir rol oynadığını ortaya çıkardı.
Nature Astronomy mecmuasında yayımlanan yeni araştırma, sırf Plüton’un değil, Dünya da dahil olmak üzere diğer gezegenlerin iklim geçmişine dair anlayışımızı kökten değiştirebilecek ipuçları sunuyor.
Araştırmanın baş muharriri, Paris Gözlemevi’nden gökbilimci Tanguy Bertrand, “Bu Güneş Sistemi’nde eşsiz bir durum. Yeni bir tıp iklimden kelam ediyoruz” tabirlerini kullandı.
Plüton, 2015 yılında NASA’nın New Horizons uzay aracı tarafından yakından gözlemlenmişti. Bu misyon, Plüton’un sanıldığı üzere “ölü” bir gezegen olmadığını; dağlar, buzullar, donmuş kumullar ve farklı bileşimde buzlarla dolu karmaşık bir yüzeye sahip olduğunu ortaya koymuştu.
Metan ve azot üzere uçucu buzlar, mevsimlere bağlı olarak yüzeyde yer değiştiriyordu. Fakat en değişik bulgulardan biri, Plüton’un ince atmosferinin büyük kısmını uzaya sızdırıyor olmasıydı. Dahası, bu gaz moleküllerinin bir kısmı Pluto’nun büyük uydusu Charon tarafından emiliyordu. Bu, Güneş Sistemi’nde öteki hiçbir yerde gözlemlenmemiş bir durum.
ATMOSFER SOĞUTUCU BİR SİSLE KAPLI
Bu alışılmadık durumu açıklamak için 2017’de Xi Zhang liderliğinde yapılan bir çalışmada, Plüton’un atmosferinin azot ve metandan oluşan soğutucu bir sisle kaplı olduğu öne sürülmüştü. Bu sis, Pluto’ya ulaşan zayıf Güneş ışığını gündüz emiyor, akabinde bu enerjiyi gece kızılötesi ışınım olarak uzaya yayıyordu. Lakin Pluto ile Charon’un yakın pozisyonu nedeniyle, her iki gökcisminin sıcaklık bilgileri karışıyordu ve bu teoriyi direkt test etmek mümkün olmuyordu.
Bu noktada devreye James Webb Uzay Teleskobu girdi. Teleskobun gelişmiş Orta Kızılötesi Gözleme Aracı (MIRI), Plüton ve Charon’dan gelen sinyalleri ayırt edebildi. Webb’in ölçümleri, Plüton’un atmosferindeki sisin iddia edilen halde kızılötesi ışınım yaydığını doğruladı.
“Gezegen biliminde, bir hipotezin bu kadar kısa müddette, yalnızca birkaç yılda doğrulanması nadirdir” diyen Zhang, çalışmanın doğrulanmasından büyük heyecan duyduklarını belirtti.
Araştırmacılar, Plüton’un atmosferindeki bu tipten sislerin sırf bu cüce gezegenle hudutlu olmadığını söylüyor. Satürn’ün uydusu Titan ve Neptün’ün uydusu Triton üzere gök cisimlerinde de emsal yapılar bulunuyor. Zhang, bu cisimlerin gezegensel iklimlerdeki rollerinin yine kıymetlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
DÜNYANIN GEÇMİŞ İKLİMİYLE BENZERLİKLER TAŞIYOR
Çalışma birebir vakitte Dünya’nın geçmiş iklimine dair de çarpıcı sorular ortaya koyuyor. Yaklaşık 2.4 milyar yıl evvel, atmosferde oksijen olmadan evvel bile ömrün var olduğuna dikkat çeken Zhang, o devirde Dünya’nın atmosferinin Plüton’a misal biçimde azot yüklü ve hidrokarbon açısından güçlü olduğunu hatırlatıyor.
“Plüton’un sisi ve kimyasını inceleyerek, erken Dünya’nın yaşanabilir hale nasıl geldiğini daha güzel anlayabiliriz” diyen Zhang, bu araştırmanın sırf uzak bir cüce gezegene değil, gezegenimizin geçmişine de ışık tuttuğunu belirtiyor.
