İran’daki Fordo nükleer tesisinin bugünlerde memleketler arası basında sık sık ismi geçiyor. Nedeniyse bu tesisin İran’ın nükleer programında kilit rol oynaması ve ABD’nin dayanağı olmadan İsrail’in bu tesisi etkisiz hale getirmesinin çok sıkıntı olması.
Peki, Fordo neden değerli? İsrail bu tesisi imha edebilmek için neden Washington’ın dayanağına muhtaçlık duyuyor?
EN KIYMETLİ BİNALARI YERALTINDA
Fordo, bir dağın içine adeta bir kale üzere inşaa edildi. İran’ın nükleer programının kalbi olarak niteleniyor. Fordo, İran’ın sahip olduğu iki nükleer zenginleştirme tesisinden biri. Kum kentine 32 kilometre, Tahran’a 161 kilometre uzaklıkta…
Dağların içine gizlenen tesisin en kıymetli binaları yeraltında bulunuyor. İran’ın en gelişmiş santrifüjleri bu tesiste yer alıyor.
Gizli olarak inşaa edilmeye başlanan Fordo’nun varlığı Batılı ülkeler tarafından istihbarat faaliyetleri sayesinde 2009’da keşfedildi.
ABD, İngiltere ve Fransa, o devirde bu bâtın tesisi İran’ın nükleer programının barışçıl olmadığının göstergesi olarak niteledi. İran, savları reddetti.
İLK URANYUM GELİŞTİRME FAALİYETLERİ 14 SENE EVVEL BAŞLADI
Fordo’da birinci uranyum zenginleştirilme faaliyetine 2011’de başlandı.
İranlı yetkililer, uranyumun tıbbı hedeflerle kullanılmak üzere yüzde 20 oranında zenginleştireleceğini söylüyordu.
2015’teyse İran, Batılı ülkelerle yaptığı nükleer mutabakat çerçevesinde Fordo’da uranyum zenginleştirmeyi 15 yıl boyunca durdurmayı kabul etti.
Anlaşma uyarınca İran’ın zenginleştirilmiş uranyum ölçüsü yüzde 3,67’yle sınırlandırılacaktı. Bu oranın nükleer silah üretimi için gerekli olan yüzde 90’ın çok altında olduğuna dikkat çekiliyordu.
Bunun karşılığında Batılı ülkeler İran’a uyguladıkları ambargoları kaldırmaya başladı.
TRUMP MUAHEDEDEN ÇEKİLDİ, URANYUM ZENGİNLEŞTİRMEYE TEKRAR BAŞLANDI
2018’deyse Donald Trump’ın talimatıyla Amerika Birleşik Devletleri (ABD), mutabakattan tek taraflı çekildi. İran da nükleer programına tekrar sürat verdi. Bu çerçevede Fordo’da uranyum zenginleştirilmeye tekrar başlandı.
Mart 2023’te Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Fordo’da yüzde 83,7 oranında zenginleştirilmiş uranyum kesimleri tespit ettiğini duyurdu. Bunun nükleer bomba üretiminde gereken yüzde 90 oranına çok yaklaştığına dikkat çekiliyordu.
Bu haber Fordo’nun İran’ın nükleer programındaki değerini bir kere daha gözler önüne serdi.
ANCAK SIĞINAK DELEN BOMBALARLA AMAÇ ALINABİLİR
Granit dağın içinde çok katmanlı olarak inşaa edilen Fordo bugünlerdeyse İsrail’in akınlarında ziyan görüp görmeyeceği tartışmalarıyla gündemde.
Fordo’nun lakin sığınak delen bombalarla gaye alınabileceğine dikkat çekiliyor. Bu kapasitede bir bomba ve bu bombayı taşıyacak uçak, İsrail’in ellinde yok. Bu imkanlara yalnızca ABD sahip.
Bir tek ABD ordusunun ellindeki GBU-57 isimli sığınak delici bombanın Fordo’yu yıkabileceğine dikkat çekiliyor.
MOP olarak da bilinen bu bomba 6 metre uzunluğunda ve 14 bin kilogram yükünde. 2 bin 400 kilogramlık savaş başlığı ve GPS ile donatılmış durumda. 61 metreye kadar betonu delebiliyor.
Bu bombayı lakin B-2 bombardıman uçakları taşıyabiliyor. Boyutları ve yükü nedeniyle bir uçakta tıpkı anda azamî 2 GBU-57 tipi bomba taşınabiliyor.
İsrail’in Fordo’ya ziyan vermeyi istediği fakat gerekli kapasiteye sahip olmadığı, ABD içinse tam zıddı bir durumun kelam konusu olduğu belirtiliyor.
“FORDO’YA ZİYAN VERMEZSENİZ…”
Beyaz Saray’ın Eski Ortadoğu Özel Temsilcisi Brett McGurk daha evvel ” Fordo’ya ziyan veremezseniz İran’ın nükleer silah elde etmesine pürüz olmuş sayılmazsınız” demişti.
ABD’nin dayanağı olmadan da İsrail’in Fordo tesisini gaye alabileceği de belirtiliyor.
Konvansiyonel silahlarla sık sık vurulmasının Fordo’ya ziyan verebileceği iddia ediliyor.
Bir öteki seçenekse İsrail ordusunun özel birlikleri alana indirerek Fordo’yu içerden amaç alması.
Fordo etkisiz hale getirilse bile bunun İran’ın nükleer amaçlarının sonu olmayacağı değerlendirmesinde bulunanlar da var.
İran’ın Natanz yakınlarında yeni bir nükleer tesis inşa etmekte olduğu ve bunun Fordo’dan çok daha korunaklı olduğu belirtiliyor. Fordo’da iki giriş tuneli bulunurken yeni inşa edilen tesisin dört tünel girişi var. Bu durumun muhtemel bir atakta tesisin girişlerinin kapatılmasını zorlaştırdığına dikkat çekiliyor.
