Rusya ve Ukrayna heyetleri, 16 Mayıs’ta İstanbul’da yaptıkları görüşmenin akabinde dün bir kere daha İstanbul’da bir araya geldi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın başkanlık ettiği görüşmeye Ulusal İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın ve Genelkurmay Lideri Metin Gürak da katıldı. Ateşkes muahedesine varılamayan fakat tekrar esir takası konusunda mutabakat sağlanan tepe, dünya basınında da geniş yer buldu.
“İKİ TARAFIN TALEPLERİ BİRBİRİNDEN ÇOK UZAK”
Fransa’nın Euronews haber sitesi, doruğa ait haberinde, her iki ülkenin de İstanbul’daki görüşmede kendi tekliflerini sunduğunu, lakin barış konusunda birbirinden farklı düşen görüşlerinin olduğunu aktardı. Haberde, “İstanbul’da bir saatten biraz daha uzun süren direkt görüşmelerin akabinde Rusya ve Ukrayna, karşı taraftan talep ettikleri konusunda birbirinden çok uzak olmayı sürdürdü. Kiev ve Moskova ortasındaki ikinci tıp görüşmeler Rusya’nın Ukrayna’yı topyekun işgalini sona erdirmeye yaklaşmasa da her iki tarafın da nerede durduğu ve birbirlerinden tam olarak ne talep ettikleri konusunda daha fazla ayrıntı verdi” değerlendirmesinde bulunuldu.
Haberde, iki tarafın da görüşme sırasında kendi “barış memorandumlarını” sunduğu, Ukrayna’nın temel noktasının ateşkese giden bir yol haritası olduğu, Rusya’nın ise kısmi bir ateşkes teklif ettiği hatırlatıldı.
“OLASI BİR MUAHEDE KONUSUNDA ÇOK AZ İLERLEME KAYDEDİLDİ”
İngiltere’nin The Financial Times (FT) gazetesi de görüşmeye dair haberinde, “Ukrayna ve Rusya, İstanbul görüşmelerinde ateşkes koşulları konusunda birbirinden çok uzak” başlığına yer verdi. İki tarafın yaklaşımları ortasındaki uçuruma rağmen esir takası konusunda mutabakat sağladığı anımsatılan haberde, “Ancak ülkelerin barış konusundaki kaidelerinin ortasında hala bir uçurum vardı. Moskova, neredeyse Kiev’in denetimini kendisine verecek koşullarda ısrarcı olurken, Ukrayna’nın derhal ateşkes ve görüşmelere ABD’nin daha fazla katılması istikametindeki taleplerini reddetti” denildi.
FT’nin haberinde ayrıca Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Ukrayna’nın egemenliğini azaltma taleplerinden vazgeçmeyi ya da Kiev’in ateşkes davetlerini kabul etmeyi reddettiği, iki heyetin de mümkün bir muahede konusunda çok az ilerleme kaydettiği tabir edildi.
“SİLAHLAR SUSMADI”
ABD’nin Politico haber sitesi, görüşmelere ait değerlendirmesinde, geniş çaplı bir esir takasında muahedeye varılsa da ateşkes sağlanmadığına işaret etti. Görüşmelerin Ukrayna’nın Rusya’nın savaş uçaklarına yönelik düzenlediği kapsamlı “Örümcek Ağı” akınlarının akabinde geldiğini hatırlatan Politico, haberinde, “Silahlar susturulmadı” değerlendirmesinde bulundu.
Görüşmelerin “devam eden ve umut vermeyen bir çatışma bağlamında” gerçekleştiğine dikkat çekilen haberde, Politico’nun ulaştığı Ukrayna’ya ilişkin teklife dair ayrıntılara da yer verildi.
Buna nazaran, Kiev, tam ve şartsız bir ateşkes, tüm esirlerin takası, yasadışı bir biçimde Rusya’ya götürülen tüm çocukların iadesi ve tüm sivil esirlerin salıverilmesi taleplerini sürdürdü. Ukrayna, bunların yanı sıra Rusya’nın gelecekte kendilerine saldırmayacağı konusunda bir yükümlülüğü kabul etmesini, Ukrayna’nın egemenliğinden vazgeçmeye zorlanmamasını, Avrupa Birliği (AB) üyesi olma yolunda ilerlemesine müsaade verilmesini ve NATO’daki geleceğine Rusya’nın değil ittifak üyelerinin karar vermesini istedi.
“RUSYA, CEZALANDIRICI KURALLAR ORTAYA KOYDU”
İngiltere merkezli Reuters haber ajansı da mevzuya ait haberinde, Rusya’nın Ukrayna ile barış görüşmelerinde “cezalandırıcı şartlar” ortaya koyduğu değerlendirmesini yaptı. Haberde, Ukrayna, Avrupalı müttefikleri ve Washington idaresinin Rusya’ya kabul etme daveti yaptığı ateşkes teklifi konusunda ilerleme olmadığı belirtildi.
Reuters da haberinde görüşmelerin Ukrayna’nın Rusya’nın bombardıman uçaklarına saldırısından sonra yapıldığına dikkat çekti. Ajansın paylaştığı bilgilere nazaran, ne ABD’deki Donald Trump idaresi ne de İngiltere hükümeti Ukrayna’nın kelam konusu operasyonu konusunda evvelce bilgilendirilmişti.
“BARIŞ UMUTLARI DÜŞÜK”
ABD merkezli The Associated Press (AP) haber ajansı da haberinde Ukrayna ve Rusya’nın sunduğu “barış memorandumunun” ayrıntılarına yer verdi. Ajansın Rusya devlet basınından aktardığına nazaran, Rusya, Eylül 2022’de ilhak ettiği dört bölgeden Ukrayna’nın çekilmesini ateşkes için bir kural olarak öne sürdü.
Ateşkese varmanın bir başka yolu olarak ise Ukrayna’nın seferberlik uğraşlarını durdurması ve Batı’dan gelen silah sevkiyatının dondurulması istendi. Kelam konusu evraka nazaran, Ukrayna’nın askerlerini yine konuşlandırmayı durdurması ve üçüncü ülkelerin Ukrayna’daki muhtemel askeri varlığının yasaklanması istendi. Rusya, Ukrayna’nın sıkıyönetime son vermesini ve seçime gitmesini de talep etti. Rusya’nın talepleri ortasında Ukrayna’nın tarafsız statüsünü ilan etmesi, NATO’ya katılma isteğinden vazgeçmesi, silahlı kuvvetlerinin boyutunu sonlandırması ve Rusçayı Ukraynaca ile birlikte ülkenin resmi lisanlarından kabul etmesi yer aldı.
“Barış umutları düşük” değerlendirmesine yer verilen haberde, ABD’nin öncülüğünde her iki tarafın da ateşkesi kabul etmesi tarafındaki uğraşların şu ana kadar başarısız olduğu belirtildi. Haberde ayrıyeten “Her iki ülkeden üst seviye yetkililerin son yorumları, savaşı durdurma konusundaki kilit kaideler açısından birbirinden çok uzak olmayı sürdürüyor” değerlendirmesine yer verildi.
RUSYA’DAN MEMORANDUM “TAKTİĞİ”
Almanya’nın haftalık siyaset dergisi Der Spiegel de “Örümcek Ağı Operasyonu’nun akabinde İstanbul görüşmesi: Rusya, Ukrayna’ya teslim olma paketi teklif etti” başlıklı haberinde, “Kiev’in Rus hava üslerine yaptığı harika akının akabinde Ukraynalılar ve Ruslar İstanbul’da ikinci sefer bir ortaya geldi. İlerleme mütevazı: Toplantı temelde farklı bir emele hizmet ediyor” tabirlerini kullandı.
Spiegel’in haberinde, Rusya’nın sunduğu memorandum hakkında şu gözleme yer verildi: “Rus idaresi, Ukrayna’ya karşı savaşın sonlandırılmasına dair memorandumunu günlerce bilinmeyen tuttu. Kiev hükümetine sunulmasını tekraren erteledi; bunu sonunda pazartesi günü İstanbul’daki Ukrayna heyetine teslim etti. Ruslar, geciktirme taktikleriyle, Ukrayna ve onu destekleyen Avrupalıların toplantıdan evvel evrak hakkında yorum yapmasını engellemek istedi.”
Rusya ve Ukrayna’nın teklif ve taleplerini Der Spiegel’e pahalandıran Ukraynalı siyaset bilimci Volodymyr Fesenko da “Rusya’nın tekliflerinde en ufak bir uzlaşma belirtisi dahi yok… Putin, Ukrayna’ya karşı tam bir zafer olmasa da en azından kendi koşullarına nazaran bir barış elde etmeyi umarak savaşa devam etmeye güveniyor” dedi. “Putin için barış görüşmelerinin şu anda her şeyden önce ABD Başkanı Donald Trump ile taktiksel bir oyun” olduğu yorumunu yapan siyaset bilimci, “Putin, Trump ile bir müzakere perspektifini, onunla büyük bir muahede mümkünlüğünü korumak istiyor” görüşünü lisana getirdi.
