İngiltere’nin Oxford Üniversitesi’nden araştırmacılar, Uganda’daki Budongo Ormanı’nda yaşayan şempanzelerin sırf kendi yaralarını değil, diğerlerinin yaralarını da tedavi ettiğini gözlemledi. Bu davranış, bilim insanları tarafından “prososyal yara bakımı” olarak isimlendiriliyor ve insanlara has sıhhat davranışlarının evrimsel kökenine ışık tutuyor.
Araştırmanın başında yer alan primat araştırmacısı Dr. Élodie Freymann, bu davranışların daha evvel de öbür bölgelerde belgelenmiş olmasına karşın, epeyce az görüldüğünü belirtti. “Uganda’daki bu müşahedeler, şempanzeler ortasında tıbbi bakım davranışının sanılandan daha yaygın olabileceğini gösteriyor” diyen Dr. Freymann, bu gözlemlerin insan tıbbının evrimsel temelini anlamamıza yardımcı olabileceğini vurguladı.
YARALARA BİTKİSEL MÜDAHALE VE PAKLIK DAVRANIŞLARI
Araştırma kapsamında dört ay boyunca Budongo’daki Sonso ve Waibira toplulukları gözlemlendi. Bu süreçte 41 yara bakımı olayı kayda geçti.
Bunların 34’ü bireyin kendi kendine yaptığı bakım, 7’si ise diğer bir bireye yapılan prososyal bakım biçimindeydi.
Bu 7 prososyal bakım olayının ise 4’ü yara tedavisi, 2’si tuzaklardan kurtarma yardımı, 1’i ise hijyen dayanağı içeriyordu.
Araştırmacılar, şempanzelerin farklı tekniklerle yaralara müdahale ettiklerini belirtti: direkt yara yalama, parmak yalama sonrası baskı uygulama, yaprakla pansuman yapma ve bitki çiğneyip yaranın üzerine uygulama üzere. Ayrıyeten çiftleşme sonrası genital paklık ve dışkılamadan sonra yaprakla anüs silme üzere hijyen davranışları da gözlemlendi.
GENETİK İRTİBAT OLMADAN YARDIM EDİYORLAR
Yardım davranışlarının muhakkak bir yaş ya da cinsiyet kümesiyle hudutlu olmadığı, genetik olarak akraba olmayan bireyler ortasında da gerçekleştiği kaydedildi. Bu durum, şempanzelerin yardım davranışlarının sırf genetik yarar değil, toplumsal bağlar temelinde de gelişebileceğini gösteriyor.
Araştırmaya nazaran Sonso topluluğundaki şempanzelerin yaklaşık yüzde 40’ı, insan tuzakları nedeniyle çeşitli yaralanmalar yaşamış. Araştırmacılar, bu çeşit tehlikelerin yüksek olduğu ortamlarda birbirine yardım etme ihtimalinin artabileceğini düşünüyor.
Araştırma, hayvanlar aleminde diğer çeşitlerde de görülen yardımseverlik davranışlarına yeni bir örnek oluşturdu. Daha evvel Gabon’daki şempanzelerde yaralara böcek uygulandığı görülmüş, filler ve yunuslar üzere hayvanlarda ise yaralanan ya da hasta olan bireylere dokunma, sürükleme yahut paklık yapma üzere davranışlar kaydedilmişti. Ayrıyeten laboratuvar ortamında bir farenin bilinçsiz bir arkadaşına “ilk yardım” yaparak hava yolunu açtığı imgeler de bu yıl yayımlanmıştı.
Araştırma, Frontiers in Ecology and Evolution mecmuasında yayımlandı. Bilim insanları, bu tıp davranışların hangi toplumsal ve ekolojik şartlarda ortaya çıktığını anlamak için daha fazla gözleme muhtaçlık olduğunu belirtiyor.
