CERN araştırmacıları, İsviçre-Fransa hududunda yer alan ve 27 kilometre uzunluğundaki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda gerçekleştirilen deneyde, yaklaşık 5 trilyon santigrat dereceye ulaşarak, bugüne dek yapay olarak elde edilen en yüksek sıcaklığa ulaştı. Bu kıymet, Güneş’in çekirdeğinden yaklaşık 100 bin kat daha yüksek.
Deney, CERN’in ALICE (A Large Ion Collider Experiment) isimli sisteminde gerçekleştirildi. Deneyde ağır elementlerden biri olan kurşun kullanıldı. Kurşun iyonları, ışık suratına yakın bir süratte birbirlerine çarpıştırılarak son derece ağır güç açığa çıkarıldı. Bu süreçte cihanın erken devirlerinde var olduğu düşünülen kuark-gluon plazması oluştu. Bu unsur formu, kainatın birinci saniyelerinde gözlemlenen temel bileşenleri temsil ediyor.
İLERİ SEVİYE MATEMATİK MODELLERİYLE HESAPLANDI
Elde edilen sıcaklık direkt ölçülmüyor. Bilim insanları, çarpışmalar sonucunda ortaya çıkan parçacıkların hareketlerini ve dağılımlarını tahlil ederek sıcaklık kestiriminde bulunuyor. Bu ölçümler, ileri seviye fizikî ve matematiksel modellere dayanıyor.
Daha evvel laboratuvar şartlarında ulaşılan en yüksek sıcaklık, 2012 yılında 15 milyon santigrat dereceyle sonluydu. Bu bedel, Güneş’in çekirdeğiyle birebir düzeydeydi. Lakin son deney, bu hudutları harikulâde biçimde aşarak fizik biliminin ulaştığı yeni noktayı gözler önüne serdi.
Deneyin temel emeli sıcaklık rekoru kırmak değil, kainatın doğum anına dair fizikî şartları daha güzel anlamak. Kuark-gluon plazması üzere temel unsur durumlarını incelemek, cihanın nasıl oluştuğu, nasıl genişlediği ve bugünkü haline nasıl geldiği hakkında derinlemesine bilgi sunuyor.
