İngiltere’deki Southampton Üniversitesi’nden fizikçiler, laboratuvar ortamında, birinci kara delik bombasını inşa ettiklerini açıkladı.
Uzun müddettir teoride mevcut olan “kara delik bombası” olgusu, dönen bir kara deliğin gücünün, etrafına yerleştirilmiş “ayna” üzere yansıtıcı bir sistem sayesinde güçlendirilip biriktirilmesi ve sonunda bir patlama oluşturması fikrine dayanıyor.
Yeni araştırmada bilim insanları bunu uzaydaki gerçek bir kara delikle yapmaları mümkün olmayacağı için laboratuvardaki bir kara delik modeli üzerinde inançlı biçimde inşa etmeyi başardı. Lakin araştırmacılar sürecin arkasındaki fizikî prensiplerin büsbütün birebir olduğunu tabir ediyor.
Bir kara delikten güç çıkarma fikri birinci kere 1969 yılında fizikçi Roger Penrose tarafından önerilmişti. Penrose, dönen bir kara deliğin çok yakınından geçen bir parçacığın, ünlü fizikçi Albert Einstein’ın formüle ettiği Genel Görelilik prensibi nedeniyle güç kazanacağını fark etmişti. Bu tesir, kara deliğin etrafındaki uzay-zamanı sürükleyip hızlandırmasıyla ortaya çıkıyordu.
İki yıl sonra, bir öbür fizikçi Yakov Zeldovich, benzeri bir sürecin öteki senaryolarda da gerçekleşebileceğini fark etmişti. Örneğin, süratli dönen bir metal silindir etrafında hareket eden ışıkta da tıpkı olgu gözlemlenebiliyordu. Zeldovich, “süperradyans” denen bu tesirin, silindirin dönme frekansı ışığın frekansıyla tıpkı olduğu sürece meydana gelebileceğini hesapladı. Lakin bu sürat inanılmaz derecede yüksekti.
Zeldovich ayrıyeten, dönen silindirin etrafını tekrar silindirik bir aynayla çevreleyerek, gücün yansıtılabileceğini ve bir olumlu geri besleme döngüsü oluşturabileceğini, böylelikle gücün ya dışarı atılabileceğini ya da bir patlamaya yol açabileceğini öne sürmüştü. Bu fikir kara deliklere uygulandığında, bir kara delik bombasının üretilebileceği ve bir süpernova kadar güç açığa çıkarabileceği düşünülüyor.
Ancak bütün bunlar uzun müddet boyunca teorik seviyede kalmıştı. Southampton Üniversitesi’nden Hendrik Ulbricht ve grubunun bahsi geçen deneyi bunu değiştirdi. Ulbricht ve grubu dönen bir alüminyum silindir ve manyetik alanları kullanarak Zeldovich’in geri besleme döngüsünü sergilemenin bir yolunu buldu. New Scientist’e yaptığı açıklamada Ulbricht birinci prototipi 2020 yılında kurduklarını belirtti.
Son çalışmada kurulan yeni düzenek, bir elektrik motoru tarafından döndürülen alüminyum silindirden ve onu çevreleyen, metal bobinlerden oluşan üç katmandan meydana geliyor. Bobinler, silindirin etrafında emsal süratte dönen bir manyetik alan oluşturuyor. Bu düzenekte bobinler ayna, manyetik alan ise ışık fonksiyonu görüyor ve Zeldovich’in öngördüğü üzere, silindirden yayılan daha güçlü bir manyetik alan oluşuyor.
Portekiz’deki Lizbon Üniversitesi’nden Vitor Cardoso,New Scientist’e, “Düşük frekanslı bir elektromanyetik dalgayı dönen bir silindire yönlendiriyorsunuz ve size geri dönen şeyin daha fazla olduğunu görüyorsunuz. Bu hakikaten akıl almaz bir şey” açıklamasında bulundu.
Söz konusu deney gerçek kara deliklerin etraflarındaki parçacıklara nasıl güç verdiğinin anlaşılmasını sağlayabilir.
