İsrail ve İran ortasında 12 gündür devam eden savaşta ateşkes sağlandığı açıklanırken, İsrail’in İran’a atak planını çok daha öncesinde yaptığı argüman edildi.
ABD’nin The Washington Post (WP) gazetesinin mevcut ve eski İsrailli yetkililere dayandırdığı haberine nazaran, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile nükleer müzakere başlatma eforlarının çok öncesinde İran’a hücum planını harekete geçirmişti. Buna nazaran, İsrail Başbakanı, geçen sene ekim ayından sonra İran’a yönelik atağa hazırlık yapılması için genel bir buyruk verdi. Bunun üzerine İsrail istihbarat yetkilileri suikast ile amaç alınabilecek İranlı nükleer bilim insanlarının ve askeri önderlerin listesini yapmaya başladı. İsrail Hava Kuvvetleri de gelecekte İran’a düzenlenecek bombardımanlar için “gökyüzünü temizlemek” ismine Lübnan, Suriye ve Irak’taki hava savunmalarını sistematik olarak etkisiz bırakmaya başladı.
“İKİ BAŞKAN GÖRÜŞMEDEN HAFTALAR EVVEL KARAR VERİLMİŞTİ”
Habere nazaran, İsrailli yetkililer İsrail’in tek başına saldırmasındansa ABD’nin askeri harekata katılmasıyla İran’ın nükleer programının amaç alınmasının daha tesirli olacağına inanıyordu. İsrailli yetkililer, 2024 yılının sonbahar aylarında dönemin ABD başkanı Joe Biden’ın yönetimindeki mevkidaşlarıyla görüşmeler yaptı. Husus hakkında bilgi sahibi üç kaynağın aktardığına nazaran, bu görüşmelerin maksadı iki ülke istihbaratlarının yaz aylarında topladığı ve İranlı nükleer bilim insanlarının silahlanma için kuramsal araştırmaları sürdürmek ismine bir ortaya geldiğini gösteren istihbaratı ele almaktı. Ancak ABD istihbaratı, İran liderliğinin bu türlü bir karar aldığı sonucuna varmamıştı. Bahis hakkında bilgi sahibi beş kaynak, ABD istihbaratının Trump devrinde de bu değerlendirmeyi sürdürdüğünü söyledi.
Üst seviye İsrail hükümet yetkilileri, yapılan özel görüşmelerde, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve ABD Başkanı Donald Trump’ın 7 Nisan’da Oval Ofis’ten bir ortaya gelmesinden haftalar evvel, mart ayında İsrail’in İran’ı en geç haziran ayında ABD’nin iştirakiyle ya da iştiraki olmadan vurmaya karar verdiğini anlattı. Kaynaklardan biri, bunun gerisindeki mantığın, İran’ın hava savunma sistemlerini yılın ikinci yarısında tekrar inşa edecek olması olarak açıkladı.
“NETANYAHU BEYAZ SARAY’A ÇAĞRILINCA PLAN GECİKTİ”
Gazetenin değerlendirmesinde nazaran, ABD ve İran ortasındaki müzakerelerin devam ettiği sırada, 13 Haziran’da İsrail İran’a saldırdığında bu kararın gerisinde İran’ın nükleer silah edinme uğraşlarının hızlandığı istikametinde yeni bir istihbarat alınması ya da İsrail’e yönelik yakın bir tehdidin olması yoktu. İsrail, daha fazla, aylar, hatta yıllar öncesinde ortaya koyduğu planları hayata geçirmek için “eşsiz bir fırsat” yakalamıştı.
Kimliğinin paylaşılmaması şartıyla açıklama yapan İsrailli bir yetkili, İsrail’in İran’a taarruz hesabının “hem fırsat hem muhtaçlık hissinden” doğduğunu belirtti. İsrailli yetkili, “Daha düzgün bir vakit olmadığı hakikat: İsrailliler hiç bu kadar düzgün çalışmamış, İran ve vekilleri hiç bu kadar güçsüz olmamıştı” diye konuştu. Bunun harekete geçmek için kâfi olmadığını söyleyen yetkili, harekete geçme sebeplerinin “gereklilik” ve “başka bir alternatifin olmadığını anlamaları” olduğunu ileri sürdü.
Habere nazaran, İsrail temelinde İran’ı 2025 yılının birinci altı ayı içinde vurmayı planlıyordu ancak Netanyahu’nun Trump ile görüşme için Washington’a çağrılması planın beklenmedik bir formda gecikmesine sebep oldu. Netanyahu’ya sorunu diplomatik olarak çözmek için ABD’nin direkt müzakerelere başlayacağı söylendi. Lakin İsrail Başbakanı Netanyahu’nun İran’a akın düzenleme istikametindeki güçlü eğilimi değişmedi.
İSRAİL’DE MUAHEDE ENDİŞESİ
İsrailli bir yetkiliye nazaran, ilkbahar aylarına gelindiğinde, İran ve ABD ortasında mümkün bir muahede, İsrail’de İran’ın sonunda bir nükleer bombaya sahip olacağı tarafında tasa yarattı. Üst seviye İsrailli eski bir yetkili de İsraillilerin ilkbahar boyunca kendileriyle savaş planları yapılmasına yardımcı olan Merkez Kuvvetler Kumandanı Michael E. Kurilla’nın emekli olmasının beklediğini aktardı.
Habere nazaran, İsrailli yetkililer ABD’nin de katılacağını umarak son aylarda İran’a muhtemel akınlar konusunda vites yükseltti. İsrail Trump idaresi ile istihbarat paylaşımı yapmış olsa da ABD istihbarat yetkilileri burada “şaşırtıcı biçimde yeni” bir şey görmedi. Fakat İsrailli yetkililer, bilim insanlarının “pek çok alarm verici alanda” çalışmalar yaptığını tez ediyordu. Bunların ortasında plastik patlayıcı imali ve nötron radyasyon deneyleri de vardı. Öte yandan, İsrailli yetkililer, İran’ın dini lideri Ali Hamaney’in nükleer silah üretimi buyruğu vermediğini de kabul ediyordu.
Washington’da ise Trump, kendi istihbarat örgütlerinin tahlillerinin de ötesine geçerek İran’ın bomba üretme peşinde olduğuna inanmaya başladı. İsrail, 13 Haziran’da İran’a hücum başlatırken, İran da buna misilleme taarruzlarıyla karşılık verdi. ABD de savaşın 10’uncu gününde İran’da yer alan üç nükleer tesise saldırı düzenledi. ABD Başkanı Trump’ın açıklamasına göre, İsrail-İran ateşkesi bu sabah prestijiyle yürürlüğe girdi.
