ABD’de Donald Trump idaresi, aşikâr taleplerle birlikte İran ile müzakere masasına oturmaya hazırlanıyor.
Bu taleplere nazaran İran’ın uranyum zenginleştirmeye son vermesi, elindeki uranyum stoğunu devretmesi, nükleer tesislerini büsbütün dağıtması ve füze programına son vermesi gerekiyor.
Ayrıca Hamas, Hizbullah ve öbür vekil güçlere takviyenin büsbütün kesilmesi de ABD’nin talepleri ortasında.
TRUMP’IN KAİDELERİ ÇOK DAHA SERT
Obama devrinde İran ile 2015’te varılan muahede İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoğunun kısıtlanmasını öngörüyordu.
Bu muahededen 2018’de çekilen Donald Trump, artık Obama devrindekinden çok daha sert bir muahedeyi İran idaresine kabul ettirmeyi istiyor. Bu taleplerin ise İran için kabul edilmesinin güç olduğuna dikkat çekiliyor.
“TRUMP ESNEKLİK GÖSTEREBİLİR”
Ancak Amerikan New York Times gazetesi, Trump’ın daha evvel de bu tıp müzakereler öncesinde elini yüksek açtığına dikkat çekerek ilerleyen süreçte bu taleplerle ilgili esneklik gösterebileceğini yazdı.
İran’ın nükleer programını 2015’te Trump idaresinin çekilmesinin akabinde çok daha fazla geliştirmesi de müzakereler için külfetli bir durum olarak niteleniyor. İran şu an yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum üretiyor, bununla bomba üretimine yaklaştığına dikkat çekiliyor.
İran’ın ellinde hala 6 nükleer bomba yapabilecek kadar uranyum bulunduğu belirtiliyor. Lakin muhakkak etaplardan geçirilerek nükleer bomba elde etmesinin uzun vakit alacağı kestirim ediliyor. Amerikan istihbaratına nazaran İranlı silah mühendisleri ellerindeki nükleer yakıtın bir yıl ya da daha fazla müddette değil aylar içinde bombaya dönüştürülebilmesi için çalışmalar yürütüyor.
ZAMAN KISITLAMASI DA SORUN
Müzakelerde bir öbür sıkıntıysa vakit kısıtlaması.
Nükleer muahedede tetik düzeneği olarak isimlendirilen ve İran’a muahedeyi ihlal ettiği gerekçesiyle Birleşmiş Milletler yaptırımlarının tekrar uygulanmasını öngören kararın müddeti 18 Ekim’de doluyor.
Nükleer mutabakatın Avrupalı tarafları İran ile anlaşamazsa tetik sistemini işletecekleri tehdidinde bulundu. İran ise tetik düzeneğinin işletilmesi halinde Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesinin Muahedesi’nden çekileceğini söylüyor. Bu, İran’ın nükleer programındaki kontrollerin büsbütün sona ereceği manasına geliyor.
ABD VE İSRAİL’İN POTANSİYEL SALDIRISI
Böylesi bir durumun oluşmasını engellemek için ABD ve İsrail’in İran’ın nükleer tesislerini vurabileceği ihtimali konuşuluyor. Atağın ortaklaşa mı düzenleneceği, yoksa ABD’nin dayanağıyla İsrail tarafından mı gerçekleştireleceği tartışılan bahisler ortasında bulunuyor.
İran’a mümkün atakta misilleme yapmasından da kaygı ediliyor. İran’ın Amerikan ve İsrail maksatlarının yanı sıra Suudi Arabistan’ın petrol tesisleri üzere Körfez ülkelerine de taarruzlar düzenleyebileceği konuşuluyor.
“MASADA İRAN’IN ELİ ZAYIF”
İran’ın nükleer programını ilerletse de müzakere masasına eli zayıf olarak oturduğu yorumları da yapılıyor.
İsrail’in Geçen Ekim’de İran’daki nükleer tesisleri koruyan hava savunma sistemlerini büsbütün etkisiz hale getirdiği belirtiliyor. İran’a mümkün hava operasyonunda misilleme olarak İsrail’e saldırmasından tasa edilen Hamas ve Hizbullah üzere vekil güçlerinin zayıf düştüğüne de dikkat çekiliyor.
