Ortadoğu ve dünya siyasetleri açısından Hamas’ın 7 Ekim 2023’te İsrail’e düzenlediği operasyon değerli bir dönüm noktası oldu.
Ancak İsrail o tarihten bu yana attığı adımlar ve bölge ülkelerine hücumlarıyla her gün yeni bir kırılma noktası yarattı ve bölgesel savaş telaşlarını artırdı.
İsrail’in Katar’a 9 Eylül günü gerçekleştirdiği hücum da hem Ortadoğu’da aslında yüksek olan tansiyonu bir üst seviyeye tırmandırması hem de çatışma bölgesinin Körfez’e taşınması açısından kıymetli.
Daha evvel İran, Lübnan, Suriye ve Yemen’e saldıran İsrail birinci kez bir Körfez ülkesini maksat aldı.
Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, akının akabinde yaptığı açıklamada, “devlet terörü” uygulamakla suçladığı Netanyahu idaresinin “Büyük İsrail” siyaseti kapsamında bu adımları attığını ve maksadının Ortadoğu’yu yine şekillendirmek olduğunu vurguladı.
KATAR’A HAMAS BASKISI
İsrail’in maksatlarından biri Hamas’ın Gazze ve Gazze dışında aktifliğini büsbütün yitirmesi, üst seviye yöneticilerinin ortadan kaldırılması.
Bunu birinci günden bu yana seslendiren İsrail, Hamas ve Hizbullah yöneticilerine Gazze, İran ve Lübnan’da suikastlar düzenledi ve birçoğunda da başarılı oldu.
Hamas’ın siyasi ofisinin bulunduğu Katar ise özel bir pozisyonda. Katar, son üç senede Hamas ile İsrail ortasındaki savaşın sonlanması, rehinelerin özgür bırakılması ve Gazze’ye insani yardımın ulaştırılması üzere mevzularda Mısır ile birlikte arabuluculuk yapıyor.
Buna karşın İsrail ve ABD’den birtakım kümeler Katar’a Hamas’ı ülkeden çıkartması yolunda baskı altına almışlardı. 2024’te bu baskılar ve müzakerelerde bir muvaffakiyete ulaşılamaması nedeniyle Hamas’ın Katar’dan ayrılacağı savları gündeme gelmiş lakin bunlar Katar tarafından doğrulanmamıştı.
9 Eylül saldırısının hem Hamas hem de Katar üzerindeki baskının biraz daha artmasına neden olacağı öngörülüyor. Hamas açısından dokunulmaz olduklarını düşündükleri Katar’ın bile taarruza maruz kalması kıymetli bir ihtar.
Öte yandan çabucak her uzmanın üzerinde uzlaştığı üzere İsrail’in Hamas ile bir mutabakat yapma niyetinde olmadığının bu akınla somutlanması da not edilen bir gelişme.
ABD’YE İTİMAT AZALIYOR
Katar, ABD’nin Ortadoğu’daki en büyük Amerikan üssüne konut sahipliği yapmasının yanı sıra en ABD’nin en değerli silah ithalatçıları ortasında. Körfez bölgesinin çok güçlü lakin küçük ülkeleri, güvenlik konusunda ABD ile özel alakalar geliştirdiler.
Dünya hidrokarbon ticaretinin çok büyük çoğunluğunun gerçekleştiği ve İran’ın da sınırdaş olduğu Körfez bölgesinde ABD’nin önemli bir askeri varlığı bulunuyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın ikinci başkanlık periyodunda birinci ziyaretini Suudi Arabistan’a yapması ve Körfez ülkeleriyle temasa geçmesi bunun yalnızca bir örneği.
ABD’nin bir öteki müttefiki İsrail’in Washington’a da sormadan bu saldırıyı gerçekleştirmesi, Körfez’in ABD’ye inancı açısından kıymetli soru işaretleri yarattı.
Körfez bölgesinde Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Oman, Kuveyt ve Bahreyn yer alıyor. Tüm bu ülkelerin ABD ile çok özel ticaret ve stratejik bağları bulunuyor. Katar Başbakanı, açıklamasında akının yalnızca Katar’a değil tüm Körfez’e dönük yapıldığının altını çizerken, karşılığın da kollektif olacağı vurgusunu yaptı.
Bu süreçte ABD ile Körfez ülkeleri ortasındaki güvenlik mutabakatlarının gözden geçirilmesi büyük mümkünlük olarak görülüyor. Bu ülkelerin ABD’ye bu kadar bağımlı halde olmaları kısa ve orta vadede radikal bir adım atmalarını engelliyor.
Bazı uzmanlar, bu taarruz akabinde Körfez’in başta Çin olmak üzere uzun vadede yeni güvenlik temasları geliştirmek isteyebileceklerini kaydediyorlar.
ASKERİ CEVAP MI DİPLOMASİ Mİ?
Katar’da önümüzdeki birkaç günde yapılacak toplantılarda İsrail’e verilecek karşılığın kararlaştırılması öngörülüyor. Bu cevabın askeri mi olacağı yoksa Körfez ülkelerinin ekonomik güçleri, güç zenginlikleri ve diplomasi mi olacağı bundan sonraki sürecin en önemli belirleyicisi olacak.
ABD Başkanı Trump’ın Katar Emiri ile görüşmesinde bir daha akın olmayacağı yolunda garanti vermesi, bölgesel tırmanmanın engellenmesi için Netanyahu ile iki sefer görüşmesinin Körfez’in askeri değil diplomatik ve ekonomik gücünü kullanması seçeneğini ön plana çıkarıyor.
Katar Başbakanı’nın “İsrail’i caydıracak manalı bir karşılık vermeyi umuyoruz” açıklaması da bu kapsamda bedellendiriliyor.
İBRAHİM MUAHEDELERİ NE OLACAK?
Trump’ın Ortadoğu ile ilgili en kıymet verdiği hususlardan biri Arap devletlerinin İsrail ile olağan alaka kurma noktasına gelmeleri. Başkanlığının birinci devrinde bu bahiste çalışan Trump, 2020’de Bahreyn ve BAE ile İsrail ortasında İbrahim Mutabakatlarının imzalanmasını başarmıştı.
Trump, birinci baharda Suudi Arabistan’a yaptığı ziyaret sırasında da bu mevzuda ilerleme istediğini kaydetmiş lakin Hamas-İsrail savaşı nedeniyle bu süreçteki gecikmeyi anladığı bildirisini vermişti.
Katar saldırısının akabinde bu bahsin uzunca bir mühlet askıya alınması ve hatta BAE ve Bahreyn’in yeni kararlar alabileceği bekleniyor. Körfez ülkelerinin Katar’a atağın akabinde bir bütün olarak hareket etmesi ve sert açıklamalarda bulunmaları bu açıdan da dikkatle takip ediliyor.
