İsrail’in Gazze’de artan operasyonları ve Rusya-Ukrayna barış sürecine ait açıklamaların gündemi domine ettiği geçen haftanın en kıymetli bir öteki diplomatik gelişmesi Fransa’da yaşandı.
Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani ve İsrail Stratejik İşler Bakanı Ron Dermer ile 19 Ağustos günü Paris’te direkt bir görüşme gerçekleştirdiler.
Suriye İstihbarat Başkanı Hüseyin es Seleme’nin de katıldığı görüşmenin ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack’ın kolaylaştırıcılığında yapıldığı fakat tarafların yüz yüze görüştüğü kaydedildi.
Bu aslında birinci görüşme değil. Taraflar daha evvel Bakü ve Paris’te arabulucular aracılığında temaslar gerçekleştirdiler.
19 Ağustos görüşmesini farklı kılan gelişme ise tarafların birinci sefer direkt görüşmeleri ve Şam idaresinin bunu ülkenin resmi haber ajansı aracılığıyla kamuoyuna duyurması oldu.
SANA haber ajansının 20 Ağustos’ta geçtiği habere nazaran, Şeybani ve Dermer bilhassa Suriye’nin güneyinde Suveyda bölgesinde yaşanan tansiyonun dindirilmesi, İsrail-Suriye ortasında 1974’te varılan ateşkes muahedesinin tekrar uygulanmaya konması mevzularını ele aldılar.
Haber, İsrail ve Suriye’nin bu bahislerde görüşmelere devam etme kararını aldıklarını da bildirdi.
İsrail’den ise görüşmelere ait açıklama yapılmadı. İsrail basınında çıkan haberlere nazaran Tom Barrack, hafta sonunda Kudüs’te İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ile Suriye ile görüşmelerde elde edilen sonuçları ele aldı.
İsrail basınında çıkan haberlere nazaran, taraflar Golan’ın silahsızlandırılması, Suriye ordusunun İsrail’i tehdit edebilecek silahlara sahip olmaması ve güneyde insani koridor açılması konusunda uzlaşma içindeler. Suriye’den bu argümanlara şimdi bir doğrulama gelmedi.
Gazeteci Serkan Demirtaş İSRAİL’İN ŞAM’A SALDIRMASINDAN BİR AY SONRA
İsrail-Suriye görüşme sürecini dikkat cazibeli kılan bir öteki durum ise İsrail’in bundan yalnızca bir ay evvel Şam’a ağır bir askeri taarruz gerçekleştirmesi ve başta Genelkurmay Başkanlığı olmak üzere birçok resmi kurumu gaye almış olması.
İsrail, Süveyda’da 13 Temmuz’da patlak veren Dürzi-Bedevi çatışmasına müdahale etmek için asker gönderen Suriye idaresine reaksiyon olarak Şam’ı vurmuştu.
ABD’nin devreye girmesiyle sağlanan ateşkese karşın bölgede hala tansiyonun tam olarak düşmediği kaydediliyor.
Ayrıca İsrail, 8 Aralık’ta Esad idaresinin devrilmesiyle başlayan yeni periyotta hudutlarının güvenliğini münasebet göstererek Suriye’nin güneyine birçok askeri harekat düzenlemiş ve sondaki tampon bölgeyi genişletmişti.
İsrail, Esad periyodundan kalma kara, hava ve deniz üslerine de çok sayıda operasyon düzenlemiş, birçoğunu kullanılamaz hale getirmişti. İsrail’in bu adımları Suriye’yi istikrarsızlaştırma teşebbüslerinin ve ülkeyi bölme teşebbüslerinin bir modülü olarak değerlendirilmişti.
SURİYE TANSİYONU DÜŞÜRMEK İSTİYOR
Suriye’de geçiş devri Cumhurbaşkanı Ahmed El-Şara liderliğindeki idarenin ise İsrail ile yeni bir tansiyon istemediği bildirisini hem ABD ile yapılan temaslarda hem de İsrail ile yapılan görüşmelerde ilettiği kaydediliyor.
Ülkede siyasal, toplumsal ve ekonomik tertibin kurulması, kurumların fonksiyonellik kazanması ve daha kıymetlisi güvenliğin tam olarak sağlanması üzere çok değerli sıkıntıları çözmeye çalışan Şam idaresi, tüm görüşmelerinde önceliğinin bu bahisler olduğunun altını çiziyor.
İKİ ÜLKE 1948’DEN BU YANA “SAVAŞ” HALİNDE
Suriye, 1948’de kurulan İsrail’i tanımadı ve başka Arap ülkeleriyle birlikte 1948-1949, 1967 ve 1973’te üç kere savaştı. 1967 savaşında Suriye’nin Golan zirveleri İsrail tarafından işgal edildi ve 1981’de ilhak edildi.
Taraflar ortasında 1974’te BM arabuluculuğunda yapılan ateşkes dışında kalıcı bir muahedenin bulunmaması teknik olarak savaş durumunun devam ettiği değerlendirmelerine neden oluyor.
Suriye ve İsrail’in temel almayı öngördükleri 1974 muahedesi, Golan zirvelerinin silahsızlandırılmasını ve BM Ateşkes Müşahede Gücü’nün konuşlandırılmasını içeriyor.
Ancak İsrail’in Suriye ile yapılacak muahedeyi aktüel gelişmeler ve yeni güvenlik ihtiyaçları çerçevesinde genişletme ve hudut bölgesindeki tampon bölgeyi tahkim edecek biçimde yapmak istediği biliniyor.
İsrail’in mevcut Şam idaresine itimat duymadığı da bilinen bir gerçek.
İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, Mart ayında hudut bölgesine yaptığı bir ziyaret sırasında, Şara’ya HTŞ başkanıyken kullandığı isimle seslenerek, “Culani her sabah Şam’daki başkanlık sarayında gözlerini açtığında İsrail ordusunun kendisini Hermon’un tepesinden izlediğini görecek ve bizlerin burada ve güney Suriye’nin tüm güvenlik bölgesinde, Golan ve Celile sakinlerini onun ve cihatçı arkadaşlarının tehditlerinden korumak için bulunduğumuzu hatırlayacak,” tabirlerini kullanmıştı.
Katz, Suriye sonundan İsrail’e rastgele bir tehdit gelmemesi için her önlemin alınacağını da kaydetmişti.
NORMALLEŞME KOLAY DEĞİL
ABD’nin yaptırımları kaldırmasının akabinde ülke tarihinde yeni bir sayfa açmak isteyen Şara’nın hem ABD hem de genel olarak Batı ile uygun bağlantıları sürdürebilmek için İsrail ile bağları olağanlaştırma arayışında olduğu gözleniyor.
Ancak bu süreç kolay olmayacak. ABD’nin temel beklentilerinden biri Suriye’nin İbrahim Mutabakatları kapsamında İsrail’i tanıması ve diplomatik bağlantıları başlatması. Lakin Gazze’de soykırımın sürdüğü bir periyotta bu türlü bir adımın atılması gerçekçi görülmüyor.
Diğer bir sorun İsrail’in güvenlik temelli yaklaşımı ve bu bahiste yayılmacı davranmaktan çekinmemesi.
Suveyda bölgesinde yaşayan Dürziler üzerinden yeni bir güvenlik parametresi yaratan İsrail, toprak bütünlüğü ve egemenlik açısından çok hassas bir devirden geçen Şam idaresine kabul edilmesi güç dayatmalarda bulunabilir.
Şeybani ile Dermer’in görüştüğü gün ABD Suriye Özel Temsilcisi Barrack’ın da İsrailli Dürzi başkan Pir Muvaffak Tanım ile Paris’te bir ortaya gelmesi bu açıdan değerli.
Tarif’in görüşmede Suveyda kentine insani yardımların ulaştırılması için ABD garantörlüğünde kara koridoru açılması talebinde bulunduğu haberlere yansıdı. Suriye’deki birtakım Dürzi kümelerin da İsrail yanlısı bir hal içinde bulunmaları ve muhafaza istemeleri bölgenin istikrarı açısından telaş yaratıyor.
Bu tablo, İsrail-Suriye görüşmelerinin birinci evrede güvenlik açısından sonuçlar doğurabileceği lakin olağanlaşma açısından uzun devirli planlamalara ihtiyaç olduğu yorumlarına yol açıyor.
