ESA iki yeni uzay aracını kullanarak Güneş’te tam bir yapay bir tutulma gerçekleştirdi. Uydulardan gelen birinci manzaralar astronomi topluluğunda heyecan yarattı.
Toplam güneş tutulmaları Dünya’da 18 yılda yalnızca 14 defa gözlemlenebiliyor. Gezegenin muhakkak bir noktasında gözlemlenmesi ise tam 366 yıl sürüyor.
Bunu daha sık gerçekleştirmek isteyen ESA fırlattığı uyduları kullanarak yapay tutulma gerçekleştirmeye karar vermişti. 5 Aralık 2024’te Hindistan’ın Satish Dhawan Uzay Merkezi’nden bir PSLV-XL roketiyle fırlatılan Proba-3 misyonuyla artık bu yapay tutulmayı gerçekleştirmeyi ve görüntülemeyi başardı.
İLK YAPAY GÜNEŞ TUTULMASI
Güneş tutulmaları Ay’ın Dünya ve yıldız ortasına girerek Güneş’in ışığını engellemesiyle oluşuyor. Proba-3 vazifesinde iki yapay uydudan biri Güneş’in önüne geçerek ışığı engelledi. Başkası ise teleskop aracılığıyla Güneş’in engellenen ışığını gözlemledi.
Bu sayede Güneş’in gövdesini görünmez kılarak, kenarlarda bir hale oluşturan korona katmanını (Güneş atmosferi) birinci sefer tutulmalarda olduğu üzere gözlemlemek mümkün oldu.
GÜNEŞ KORONASI
Güneşin dış atmosferi olan korona, bilim insanları açısından tam bir gizem. Yıldızın yüzeyi yaklaşık 5 bin 500 derece sıcaklıktayken, korona 1,1 milyon dereceden daha sıcak.
Atmosferin neden yüzeyden 200 kat daha sıcak olduğunu anlamak son derece kıymetli. Çünkü Dünya’yı sıklıkla vuran Güneş rüzgarları bu atmosferde üretiliyor.
Baş araştırmacı Andrei Zhukov, Belçika’nın Leuven kentinde düzenlenen Güneş Tutulması Konferansı’nda yaptığı konuşmada, “Korona mükemmel bir görünüm olmasının yanı sıra tıpkı vakitte plazma fiziği açısından bir laboratuvar ve uzaydaki hava olaylarının da ana kaynağı” dedi.
ATMOSFERİN GÖRÜLEBİLDİĞİ TEK AN
Güneş rüzgarları, Dünya’nın güç ve bağlantı sistemlerini bozabilen radyoaktif parçacıkların uzaya savrulması manasına geliyor. Bu parçacıklar aurora üzere çarpıcı görünümler üretirken, birebir vakitte astronotlar ve yörüngedeki uydular için tehlike oluşturuyor. Şiddetli rüzgarlar güç dalgalanmalarına neden olarak elektronik aletleri de bozabiliyor.
Korona müşahedeleri bu rüzgarları anlamak açısından çok değerli. Lakin Güneş diski koronadan 1 milyon kat daha parlak olduğu için bu katmanı sırf tutulmalar sırasında incelemek mümkün oluyor.
Zhukov, “Tutulmalar rahatsız edicidir, enderdir ve yalnızca birkaç dakika sürer” dedi ve ekledi:
“Belçika’daki son tam güneş tutulması 1406’daydı ve bir sonraki 2090’da.”
İLK DENEMEDE BAŞARI
Proba-3 misyonundaki iki uzay aracı Coronagraph ve Occulter, kelam konusu yapay tutulmayı mart ayında gerçekleştirmeyi başardı. Occulter, Güneş’in üzerine gölgesini düşürürken Coronagraph da hassas optik aletleriyle bu olayı görüntüledi.
Proba-3 vazife yöneticisi Damien Galano, “Bu manzaraları görmek beni nitekim heyecanlandırdı, bilhassa de birinci denemede elde ettiğimiz için” tabirlerini kullandı.
“Bu yalnızca bir fragman zira hala devreye alma evresindeyiz.”
