ABD’li araştırmacılar, kendi çatlaklarını insan derisinin kesikleri güzelleştirdiği üzere onarabilecek ‘canlı’ bir beton geliştirdi. Bu çığır açan buluş, Texas A&M Üniversitesi’nden Dr. Congrui Grace Jin’in liderliğinde yürütülen bir araştırmayla yapıldı.
Beton, dünya çapında en yaygın kullanılan yapı gereci olmasına karşın, basitçe çatlaması en büyük zaafı. Bu çatlaklar küçük bile olsa, vakitle su ve gazların içeri sızmasına neden olarak beton içindeki çelik donatıları paslandırıyor ve yapıların güvenliğini tehdit ediyor. Bu durum, köprü, bina ya da otoyol üzere yapılarda yıkımla sonuçlanabilecek önemli tehlikeler yaratabiliyor.
YAPI BÖLÜMÜNDE CANLI DUVARLAR
Dr. Jin, bu sıkıntıya tabiattan ilham alan yenilikçi bir tahlil geliştirdi. Yeni sistem, tabiatta kayalara ya da ağaçlara tutunarak yaşayan ve güç şartlarda bile hayatta kalabilen likenler, mantar ve alglerin simbiyotik (karşılıklı yarar sağlayan) birlikteliğinden ilhamla oluşturuldu.
Jin ve takımı betonun içine yerleştirilebilecek sentetik bir liken sistemi tasarladı. Bu sistemde kullanılan siyanobakteriler (bir cins alg), havadaki karbonu ve güneş ışığını kullanarak besin üretiyor. Onlarla birlikte çalışan ipliksi mantarlar ise çatlakları dolduracak mineralleri oluşturuyor. En dikkat alımlı istikameti ise sistemin sırf hava, ışık ve suyla çalışabilmesi. Yani dışarıdan besin desteğine gereksinim duymuyor.
SÜRDÜRÜLEBİLİR ÇÖZÜM
Dr. Jin, son 30 yıldır birçok araştırmacının mikrop temelli kendi kendini onaran betonlar üzerine çalıştığını fakat bugüne kadar hiçbir sistemin tam manasıyla kendi başına çalışamadığını belirtiyor. Mevcut sistemlerde, çatlak tespit edildikten sonra besin hususlarının manuel olarak enjekte edilmesi gerekiyor ki bu da epeyce zahmetli ve pratik değil.
Yeni geliştirilen sistem ise büsbütün otomatik çalışıyor. Yapay liken sistemi, beton içinde bile hayatta kalabiliyor ve mineraller üreterek çatlakları zaten kapatabiliyor. Laboratuvar testleri, bu mikroorganizmaların betonun kuvvetli ortamında da fonksiyonlarını sürdürebildiğini ortaya koyuyor.
ETİK BOYUTU
Ancak Jin’in çalışması sırf mühendislikle hudutlu kalmıyor.
Texas A&M Üniversitesi’ndeki toplumsal bilimler bölümlerinden akademisyenlerle iş birliği yaparak, yapı kesiminde canlı organizma kullanımının toplum üzerindeki tesirlerini, etik ve türel boyutları da tartışılıyor.
UZAYDA DA KULLANILABİLİR
Kendi kendini onaran beton teknolojisi bakım maliyetlerini önemli oranda azaltabilir, yapıların ömrünü uzatabilir ve en değerlisi can güvenliğini artırabilir.
Jin, bu sistemin gelecekte uzay altyapılarında bile kullanılabileceğini vurguluyor.
